Biologiestudenten vrezen milieuschade door dieselaggregaten

Vanuit het natuurgebiedje naast de Cambridgeflat op het Utrecht Science Park kijken Mara Belt en Steven Flendrig verontrust naar de bouwplaats van de nieuwe buurman aan de andere zijde: de International School Utrecht (ISU). 

We staan in De Driehoek, ook wel ‘het Moerasbosje’ of het ‘Biologenbosje’ genoemd. Het terrein waar de natuur de vrije loop krijgt, is voor de biologen van grote cultuurhistorische en ecologische waarde. De eeuwenoude essenhoutwal was vroeger typerend voor de omgeving rondom de Kromme Rijn. Daarnaast is er bijzondere flora en fauna, zo leven er ringslangen en vleermuizen en komen er vele plantensoorten voor.

Kamsalamanders
De Utrechtse Biologen Vereniging (UBV) heeft dit omheinde natuurgebiedje al decennia in beheer. Mara is voorzitter van de vereniging, Steven is voorzitter van de werkgroep. Ze vertellen dat de bouw van de nieuwe school al voor verschillende problemen heeft gezorgd. 

De werkzaamheden waarbij onder meer water werd weggepompt, zorgden ervoor dat de paddenpoel van de biologen geheel droogviel. Steven: “We hadden hier kamsalamanders zitten. Die zijn best zeldzaam, maar nu zijn ze weg.” Ook de komst van een sportveld met lichtmasten bij de ISU is niet bepaald bevorderlijk voor de rust van de dieren. Na overleg hebben de studenten gedaan gekregen dat de lampen anders worden afgesteld.

Maar het grootste probleem op dit moment is de aankondiging van de ISU dat er twee dieselaggregaten naast de school komen. Het gebouw krijgt vanwege de netwerkcongestie geen aansluiting op het elektriciteitsnetwerk. Hoewel het pand wordt voorzien van zonnepanelen, zal er zeker een tekort aan energie zijn. Dat moet worden opgelost door de inzet van de aggregaten, van een olietank van 15.000 liter en van batterijen die de stroom uit de aggregaten kunnen opvangen.

De verwachting is dat op 70 procent van de schooldagen de installatie zo’n drie tot vier uur in bedrijf zal zijn, op koude winterdagen zo’n vijf uur, zo staat in een bijlage bij de vergunningsaanvraag te lezen. Alles bij elkaar zullen de aggregaten naar verwachting bijna achtduizend uur draaien. De gemeente moet deze maand besluiten of de aanvraag wordt goedgekeurd. De school wordt volgend jaar in gebruik genomen.

Van links naar rechts: de nieuwbouw van het RIVM, de nieuwbouw van de internationale school en de ingang naar De Driehoek. Foto DUB

Verzuring
Hoewel de neerslag van fijnstof en de geluidshinder voor de directe omgeving binnen de wettelijke grenzen blijft, vrezen de biologiestudenten toch voor schade aan het kwetsbare gebied. Ze leggen uit dat fijnstofneerslag verzuring van de bodem kan veroorzaken waardoor het voor insecten lastiger kan zijn om voedsel te vinden.

De biologiestudenten zeggen te snappen dat de school naar een oplossing moet zoeken, maar zijn teleurgesteld dat de school voor 15 jaar een ontheffing vraagt, veel langer dan de biologen hadden verwacht. Hoewel onderwijsinstellingen hoog op de prioriteitenlijst staan, is nog onbekend wanneer de ISU op het elektriciteitsnetwerk kan worden aangesloten.

Wat ook wrevel wekt bij de studenten is dat er geen harde toezegging komt dat er duurzame biodiesel gebruikt gaat worden. Mara: “Wij hadden daarop aangedrongen, omdat het zowel beter is voor het klimaat als voor de biodiversiteit hier. Nu denken wij dat de school voor de goedkope oplossing van de gewone stookolie gaat.” 

Ook het nieuwe onderkomen van RIVM op het USP even verderop ondervindt de consequenties van de netcongestie. Het RIVM heeft wel al een aansluiting gekregen en heeft ook stroom, maar staat nog op een wachtlijst om alle benodigde stroom te krijgen. 

Ondertussen worden alvast zogenoemde ‘congestieverzachtende maatregelen’ genomen. Bij het RIVM-gebouw worden twee gasaggregaten met batterij als noodvoorziening geplaatst. De aggregaten kunnen gedurende piekuren maximaal 500 uur per jaar worden ingezet, maar de verwachting is dat dat maximum niet gehaald gaat worden, zo laat een woordvoerder weten. De vergunning is inmiddels toegekend.

Het is volgens een woordvoerder nog steeds niet bekend wanneer RIVM-medewerkers hun intrek gaan nemen in het gebouw, maar de verwachting is wel dat dat dit jaar zal zijn. 

Duivels dilemma
De vergunningsaanvragen van de ISU en ook het RIVM zijn opmerkelijk te noemen gezien de duurzaamheidsambities van de Universiteit Utrecht. 

In de Universiteitsraad vroeg studentraadslid en biologiestudent Nikki de Bruijn hoe dit heeft kunnen gebeuren. Als zij zelf de keuze had moeten maken tussen de komst van het ISU en het behoud van de eeuwenoude houtwal en de vele beschermde planten en dieren in De Driehoek dan had ze een andere gemaakt. 

Collegelid Margot van de Starre lichtte toe dat de UU als eigenaar de grond in erfpacht heeft gegeven. De universiteit gaat daardoor niet over vergunningsaanvragen; die worden in samenspraak tussen de bouwende partijen en de gemeente afgehandeld.

Volgens Van de Starre is er sprake van een duivels dilemma. “De duurzaamheidsambities van de universiteit staan recht overeind. Maar voor nieuwkomers op het Utrecht Science Park is de netcongestie een stopper. Dit is de enige manier voor het RIVM en ISU om zekerheid te bieden over de stroomvoorziening.” En dat wordt in deze afweging nu belangrijker gevonden dan duurzaam handelen.  

Maar zou het dan in ieder geval geen goed idee zijn als de universiteit voordat ze erfpacht afgeeft, voortaan eist dat een nieuwkomer op het USP duurzame energie gaat gebruiken, vroeg Nikki haar. En als er toch aggregaten moeten worden gebruikt, dat die dan op duurzame biodiesel draaien, “zodat niet al onze bijen doodgaan”.  Dat vond Van der Starre “een goede suggestie”.

Randvoorwaarden
Ook de gemeente Utrecht ziet de spanning. De gemeente is verantwoordelijk voor de vergunningsaanvraag. Een woordvoerder laat weten dat “het klopt dat elke vorm van uitstoot van fijnstof en stikstof ongunstig kan zijn voor natuur”. Maar tegelijkertijd is het huisvesten van onderwijs een wettelijke taak die ook tijdens een netcongestiecrisis door moet kunnen gaan.

De woordvoerder benadrukt dat de inzet van aggregaten wel met zo zorgvuldig mogelijke randvoorwaarden moet gebeuren. Natuur- en milieueffecten worden daarbij expliciet meegewogen.

Unieke plek
Ondertussen werkt studievereniging UBV aan een bezwaarschrift. De vereniging is vastbesloten om opnieuw de strijd voor De Driehoek aan te gaan. In het verleden werd het natuurgebiedje al verschillende keren bedreigd. Zo kreeg de vereniging voor de bouw van de Cambridgeflat gedaan dat er een beschermende sloot werd gegraven.

Terwijl ze enkele verenigingsleden groet die zijn gekomen voor het onderhoud van het groen, zegt Mara: “Dit is zo’n unieke plek. Hier zien biologiestudenten met hun eigen ogen waar ze in hun lesboeken over lezen. Docenten geven hier ook onderwijs.” Steven: “En het is heel fijn om samen met andere studenten fysiek bezig te zijn in de buitenlucht. Dat heb ik zelf soms echt even nodig.”

Sinds eind 2022 geldt er in de provincie Utrecht al een wachtrij voor ‘grootverbruikers’ van elektriciteit. Het RIVM en de ISU staan op die wachtlijst. De ISU heeft nog geen aansluiting gekregen, het RIVM heeft die al wel. Maar het feit dat er een aansluiting is, betekent nog niet dat een organisatie alle benodigde hoeveelheid stroom krijgt.

Uit recente herberekeningen blijkt dat de netcongestie nog veel ernstiger is dan eerder voorzien. Nu dreigt tot ongenoegen van gemeenten in de provincie zelfs een algehele aansluitstop, bijvoorbeeld ook voor nieuwbouwwoningen.

Vanaf juli gaan de Nederlandse netbeheerders werken met een prioriteringssbeleid voor de levering van elektriciteit. Bedrijven en organisaties die essentieel zijn voor de veiligheid, voorzien in een basisbehoefte en/of zelf “congestieverzachtende” maatregelen nemen, krijgen dan voorrang boven andere aanvragers.

Ondertussen werkt de UU als grondeigenaar aan het energieonafhankelijker maken van het Utrecht Science Park. Dat gebeurt onder meer door het uitbreiden van het koude-warmte-opslagsysteem en door de aankoop van velden met zonnepanelen.