Een bachelorprogramma zonder scriptie, kan dat?

Is het wel zo slim om koste wat kost vast te willen houden aan de klassieke bachelorthesis? Dat vroegen twee onderwijsdirecteuren binnen de faculteit Geesteswetenschappen zich vorige maand af in een veelgelezen artikel op DUB. 

Als de aard en de opzet van een opleiding vraagt om een andere manier van afstuderen, wat is daar dan op tegen?, vindt ook het faculteitsbestuur. Alle docententeams moeten daarom gaan nadenken over alternatieven voor de scriptie. 

Maar niet alle neuzen wijzen dezelfde kant op. Zo vrezen twee scriptiecoördinatoren van de opleiding Geschiedenis voor een lager wetenschappelijk niveau van de opleiding als de meesterproef komt te vervallen, zo zeiden ze in hetzelfde DUB-artikel. 

Wij vroegen ons af wat de leden van ons DUB-panel hiervan vinden en legden ze per mail de volgende stelling voor: 

‘Het afstudeerwerkstuk in de bachelor moet een geschreven scriptie blijven’

Bij haar opleiding Pedagogische Wetenschappen wordt ook gekeken naar alternatieven voor de thesis, zegt universitair hoofddocent Kirsten Buist. Aanleidingen daarvoor zijn onder meer de gestegen werkdruk van docenten en de bezuinigingen in het hoger onderwijs. Maar ook de signalen uit het werkveld dat liever opdrachten ziet die meer aansluiten bij de praktijk en natuurlijk de razendsnelle ontwikkelingen op het gebied van GenAI spelen hierbij een rol.

“Voor een universitaire opleiding die scientist practitioners (of academic professionals) aflevert, is het essentieel dat studenten ervaring opdoen met zowel het opzetten en uitvoeren van, als het rapporteren over wetenschappelijk onderzoek. De vraag is wel of het echt noodzakelijk is dat studenten dit in de bachelor én in de master moeten doen. 

“Je zou je kunnen voorstellen dat je voor één van de twee een ander eindproduct ontwerpt dat de leerdoelen eveneens afdekt. Er zijn al positieve ervaringen met alternatieve opdrachten bij andere universiteiten. Bij de Universiteit Leiden schrijven masterstudenten bij sommige opleidingen een uitgebreide literatuurreview in plaats van een onderzoeksthesis. Collega’s aldaar zijn er enthousiast over, en studenten beoordelen dit ook positief.”

Kijk naar relevantie
Als schrijfcoach bij het Skills Lab hoort masterstudent Clinical Psychology Levi Bierhuizen dat sommige bacheloropleidingen nauwelijks schrijfopdrachten geven maar vervolgens studenten wel verplichten om een scriptie te schrijven. Met alle gevolgen van dien.

"Op zich vind ik het daarom helemaal niet zo’n gek idee om de rol en vorm van de bachelorscriptie te heroverwegen. Voor bepaalde opleidingen sluit het schrijven van een eindwerkstuk nu eenmaal niet aan op de beroepspraktijk. Daartegenover staan andere opleidingen, zoals rechtsgeleerdheid, waarvoor het schrijven van een eindscriptie juist wél heel passend is. Het lijkt mij goed om per opleiding te beoordelen in hoeverre een scriptie toegevoegde waarde heeft.

“Tegelijkertijd vind ik wél dat een scriptie bij het wetenschappelijk onderwijs hoort. Binnen een masteropleiding zou het geschreven afstudeerwerk daarom een vereiste moeten blijven. Ik ben op dit moment zelf bezig met mijn masterscriptie. Ik merk dat ik nu veel beter ingewerkt ben in het doen van onderzoek en ook beter kan omgaan met obstakels die daarbij komen kijken dan toen ik mijn bachelorscriptie schreef. Vanuit die ervaring zie ik dus zeker ook de toegevoegde waarde van een bachelorscriptie.”

Leerdoelen
Of opleidingen alternatieven voor de geschreven eindscriptie moeten overwegen, hangt volgens innovatiewetenschapper Frank van Rijnsoever sterk af van de leerdoelen. Maar hij kan zich de gedachtegang van de faculteit Geesteswetenschappen “goed voorstellen”.

“Dit past ook bij de veranderende rol van de universiteit, waarbij impact maken steeds belangrijker wordt. Belangrijk is wel dat de docent in staat is om andere vormen van theses te begeleiden, en dat er ook voldoende onafhankelijke beoordelaars zijn, en beoordelingscriteria. Daar zie ik nog wel een grote uitdaging. 

“Verder denk ik dat schrijven een belangrijke vaardigheid is om je gedachten te structureren voor jezelf en anderen. Maar een geschreven scriptie hoeft niet essentieel te zijn voor het toetsen van de einddoelen van een opleiding.” 

Meetmoment en proces
Als docent academische vaardigheden vindt Elma Zijderveld, ook onderwijskundig adviseur bij Onderwijsadvies & Training, het lastig om stelling te nemen. Ze staat “er niet zwart-wit in”. Maar ze vindt het wel de moeite waard om na te denken over de status en de vorm van het bacheloreindwerkstuk.

“Onderzoek doen en schrijven is een complexe cognitieve vaardigheid én een proces waarin deep learning centraal staat. Studenten moeten zich een relevant vraagstuk eigen maken en daar op kritische, systematische wijze antwoorden op vinden. 

”In die zin fungeert de bachelorthesis als een soort meesterproef: enerzijds is het een meetmoment waarin opgedane kennis, onderzoeksvaardigheden en academisch schrijven samenkomen; anderzijds is het een proces waarin de student wordt getest in het worstelen met inhoud, structuur, formulering en vaak ook met zichzelf. Juist dit maakt het een geschreven thesis waardevol.

“Tegelijkertijd is het niet vanzelfsprekend dat de bachelorthesis altijd de vorm van een traditionele geschreven scriptie moet hebben. Dit hangt onder meer af van de eindtermen van de opleiding, de curriculumopbouw en de mate waarin studenten tijdens hun opleiding al hebben gewerkt aan papers of onderzoeksverslagen. 

“Het kan zinvol zijn om naast het traditionele eindwerkstuk de mogelijkheid te bieden een adviesrapport of een ander beroepsgerelateerd afstudeerproduct in te leveren. Zeker omdat veel academici geen onderzoeker worden, maar uitstromen naar functies waarin kernvaardigheden zoals zelfstandig kritisch en onderzoeksmatig denken en het vermogen om te communiceren met doelgroep van groot belang zijn.”