Een klimaatneutrale universiteit in 2030? Het zit er niet meer in

Elk jaar wordt de Universiteit Utrecht (UU) duurzamer, staat in het jaarverslag 2025 De campus als kompas. Oude apparaten worden vervangen door meer energiezuinige modellen, de auto’s van de UU zijn inmiddels allemaal elektrisch en panden worden beter geïsoleerd. In 2025 is er 27 procent minder aardgas verbruikt, is de CO2-emissie met een kwart afgenomen en wordt 6 procent minder afval gestort of verbrand.

Vorig jaar is de biodiversiteitsvoetafdruk voor het eerst berekend. Die meet de invloed van de activiteiten van de universiteit op de natuur en soortenrijkdom op de aarde. Met de flora en fauna gaat het op het USP de goede kant op. Er zijn nieuwe soorten ontdekt en de planten en dieren die de UU graag op het USP ziet, de zogeheten gidssoorten, worden meer gespot. 

Ook ligt er inmiddels een plan van aanpak klaar voor het beschermen van universitaire panden en het Science Park tegen extremer weer. 

Klimaatneutraal
Maar er zijn ook zorgen. De UU had 20 jaar geleden nog de doelstelling om als hele instelling in 2030 CO2-neutraal te zijn, maar die is een paar jaar geleden al bijgesteld. Het probleem bij deze ambitie was onder andere dat het ingewikkeld is om de CO2-uitstoot van woon-werkverkeer en van leveranciers of ingehuurde bedrijven te berekenen. Nu is het doel een klimaatneutrale bedrijfsvoering te hebben in 2030, dat gaat om zaken waar de UU direct invloed op kan uitoefenen.

Jeroen Hutten en Jeannine van Bree van het Sustainability Office dat de taak heeft duurzame initiatieven op de kaart te zetten en aan te jagen, zeggen dat het “ingewikkeld" is om in 2030 zo'n duurzame bedrijfsvoering te hebben. Dat heeft verschillende redenen, legt Hutten uit. “De belangrijkste is dat de universiteit vertraging heeft opgelopen bij een aantal bouwplannen. Gebouwen als het Androclus van Diergeneeskunde en Nieuw Gildestein, die veel energie verbruiken, kunnen niet voor 2030 worden afgestoten.” De nieuwbouw voor Diergeneeskunde wordt volgens de huidige planning pas in 2031 in gebruik genomen.

Ook de netcongestie verhindert het realiseren van de ambitie. “Hoewel we graag helemaal op groene elektriciteit zouden draaien als instelling, is dat nu niet mogelijk. Er is te weinig groene energie leverbaar, waardoor we meer dan gewenst de warmtekrachtcentrale hebben moeten laten draaien voor het genereren van stroom uit gas. Positief is dat afgelopen jaar de centrale veel minder vaak is ingezet. Dat heeft in 2025 een besparing van 27 procent op ons aardgas opgeleverd en draagt in grote mate bij aan de reductie van de CO2-emissies van de UU.”

Hutten stelt dat er nog iets te redden valt door CO2-uitstoot te compenseren door bijvoorbeeld geld over te maken aan een organisatie die bomen plant. Echt wenselijk is dat niet omdat dit feitelijk minder duurzaam is. In 2027 kan hopelijk wel het zonnepark in Bunnik in gebruik worden genomen.

Waar de universiteit ook op moet letten, is haar energieverbruik. Er is in 2025 meer stroom verbruikt. Uitgezocht wordt nog waar dat aan ligt. 

Foto: Caroline Martinot

Afval scheiden is ingewikkeld
Hoewel meer afval wordt gescheiden en hergebruikt moet de universiteit een tandje bijzetten om in 2030 een zero-waste instelling te zijn. “Zero waste betekent dat het afval niet meer wordt gestort of verbrand. Je mag per persoon nog maar een spruitje per dag aan restafval hebben. De rest moet kunnen worden hergebruikt”, zegt Hutten.

Zijn collega Jeannine van Bree legt uit dat het restafval regelmatig wordt gecheckt. En wat blijkt: “50 Procent hoort niet bij het restafval en is eigenlijk bestemd voor een andere afvalstroom”. De totale omvang van het bedrijfsafval daalde tussen 2022 en 2025 met 6,4 procent tot 1.171.679 kilo. Hiervan wordt 63 procent gestort of verbrand. Het percentage storten en verbranden daalt in 2030 naar verwachting tot 20 procent, terwijl de ambitie 0 procent is. “We werken hard aan aanvullende maatregelen om doelstelling toch te gaan halen.”

Dit jaar is een start gemaakt met het project om van het Vening Meineszgebouw A een zero-waste pand te maken (met Solis-id) “We zijn begonnen op drie verdiepingen”, zegt Van Bree. Door op verschillende locaties in het gebouw een ‘twijfelbak’ neer te zetten, is waardevolle informatie verzamelt over de onduidelijkheid die werknemers ervaren bij het weggooien van afval. Door betere voorlichting hoopt Van Bree dat duidelijk wordt welk afval in welke bak hoort. De lessen die hieruit te leren zijn, kunnen worden toegepast in andere gebouwen van de UU. “Misschien dat we dan nog 2030 halen.” 

Blik vooruit
Het Sustainability Office hoorde in 2025 dat het moest bezuinigen net als alle andere onderdelen van de Universitaire Bestuursdienst. Dat levert vertraging op in de uitvoering. “We hebben kunnen voorkomen dat we mensen moesten ontslaan, maar we hebben wel geschrapt in onze taken,” zegt Hutten. “We hebben nu vaker de hulp van anderen binnen de universiteit nodig en gekregen. Dat is mooi om te zien. Maar ook die andere onderdelen van de universiteit hebben te maken gekregen met de bezuinigingen.”

Desondanks zijn er ook nieuwe initiatieven. Gewerkt wordt onder meer aan klimaatadaptie. Dat is ook een van de vijf thema’s waar de universiteit duurzaamheid aan afmeet. De vier andere thema’s zijn energie, biodiversiteit & ecosystemen, circulariteit & afval en klimaatmitigatie wat gaat over de CO2-footprint.

“Door klimaatverandering wordt het weer extremer”, zegt Hutten. “De universiteit moest eerder dit jaar meerdere dagen de deuren sluiten als gevolg van extreme hitte en sneeuwval. Er ligt nu een plan van aanpak. We gaan bijvoorbeeld onderzoeken waar op het USP kritische infrastructuur ligt die we eventueel moeten gaan beschermen tegen felle regenbuien. Of waar we voor meer verkoeling moeten zorgen op hete dagen. Zowel in de gebouwen als buiten."