Een laptopverbod in de collegezaal; goed idee of niet?

Laat studenten geen laptops gebruiken tijdens colleges. Die oproep deed hoogleraar Bestuurs- & Organisatiewetenschap Lars Tummers in een veelgelezen LinkedIn-post. Studenten leren er beter door en de interactie met andere studenten en met de docent verloopt veel prettiger.

 In zijn eigen departement vragen veel docenten net als Tummers studenten om de laptop in de tas te houden, bleek toen DUB een kijkje ging nemen. Aantekeningen maak je met pen en papier.

Maar wat vinden andere UU-studenten en docenten van het weren van laptops? Wij peilden de mening van ons DUB-panel en vroegen:

Is een laptopverbod in de collegezaal een goed idee?

De meeste studenten en docenten van ons panel die reageerden, zouden laptopvrije colleges en werkgroepen toejuichen. Maar een verbod gaat te ver. En als er een verbod is dan moet dat wel echt voor alle cursussen van een opleiding gelden, benadrukken studentpanelleden. Dit is niet iets om aan individuele docenten over te laten, vinden zij.

Student Filosofie Nina Keijzer:
“Bij de bacheloropleiding Filosofie wordt het gebruik van laptops afgeraden. Wat je vaak ziet, is dat laptops wel bij hoorcolleges gebruikt mogen worden, maar niet bij de werkcolleges. Vanuit de studenten komen vooral negatieve reacties: ze zijn nu eenmaal laptops gewend. 

“Zelf neem ik mijn laptop niet meer mee naar hoor- en werkcolleges. Ik maak alleen nog aantekeningen op papier. Ik heb gemerkt dat ik de lesstof beter ken en dat mijn aantekeningen gerichter zijn dan voorheen. Het heeft mij geholpen om hoofd- en bijzaken beter te kunnen onderscheiden.

“Ik denk dat studenten vooral gebaat zijn bij duidelijkheid en consistentie. Ze vinden het vervelend als het bij de ene cursus wel mag en bij de andere cursus niet." 

Pedagogisch wetenschapper Kirsten Buist: 
“Ik zie voor- en nadelen. Als docent is het niet heel inspirerend om continu tegen schermpjes en gebogen hoofden aan te kijken. Zeker als je het sterke vermoeden hebt dat niet iedereen actief met het college bezig is. Bovendien beklijven handgeschreven aantekeningen iets beter dan getypte aantekeningen, dus ook voor het leerproces heeft het voordelen.

“Aan de andere kant: als ik nu student was, zou ik zo’n verbod irritant vinden. Niet alleen omdat schrijven langzamer gaat en je dus sneller dingen mist maar ook omdat je aantekeningen dan minder makkelijk vindbaar en doorzoekbaar zijn. Of minder goed leesbaar, niet iedereen schrijft even netjes. 

“Het lijkt me goed om aan het begin van een vak studenten te informeren over de voordelen van geschreven aantekeningen, maar ik zou de keuze om een laptop wel of niet te gebruiken aan de studenten zelf laten.”

‘In mijn eigen studententijd zat ik ook wel eens te shoppen tijdens een oersaai college’ 

Promovendus Interculturele Communicatie Kimberly Naber:
“Ik klink nu vast als een boomer, maar ik kan mij als docent volledig vinden in het standpunt om de laptop in de tas te laten tijdens colleges. Vele studies hebben aangetoond dat wie schrijvend aantekeningen maakt, aanzienlijk beter informatie onthoudt. Door de komst van AI zijn er nog meer argumenten om op pen en papier over te stappen. Als je studenten wilt laten brainstormen en er wordt bij de meest simpele vraag al een prompt in ChatGPT ingevoerd dan is het hele denkproces weg. 

“Een scherm voor je neus zorgt voor minder interactie en ervaar ik als een blokkade in het leerproces. Vroeger kwamen studenten nog weg met het argument dat het tijdrovend zou zijn om hun kladjes over te typen voor het maken van de samenvatting. Nu zou ik juist zeggen: scan je aantekeningen en zet ze om in een digitale tekst. Zo gebruik je het beste uit twee werelden.

”In mijn eigen studententijd heb ik ook weleens online zitten shoppen tijdens een oersaai college. Pen en papier dwingt je om bij de les te blijven."

‘Een slide kunnen terugkijken als refresher is erg handig’ 

Masterstudent Climate Physics Lester Prins:
“Vanwege de hoeveelheid wiskunde in mijn studie gebruikt eigenlijk niemand een laptop voor aantekeningen. Hooguit een tekentablet. Maar de meesten zitten met pen en papier. Ik vind zelf dat dat veel beter werkt dan laptops. Je onthoudt dingen beter en bent ook flexibeler, omdat je bijvoorbeeld makkelijk tekeningetjes of grafieken kunt maken. 

“Maar als de docent met slides werkt, vind ik een laptopverbod niet handig. Ik heb vaak zelf de slides open staan op mijn eigen laptop om nog even terug te kunnen kijken als iets te snel ging of als ik een refresher nodig heb. Ik zou het zonde vinden als deze mogelijkheid verdwijnt. 

“Vandaar mijn conclusie: moedig studenten aan om handgeschreven aantekeningen te maken, maar verbied laptops niet.”

Masterstudent Klinische psychologie Levi Bierhuizen:
“Ik ben wel een voorstander van zo’n laptopverbod. Vanuit de psychologie weet ik dat het maken van aantekeningen met pen en papier inderdaad voordelen heeft.

“Ik vind wel dat er een opleidingsbrede visie moet zijn en dat zo’n verbod duidelijk gecommuniceerd wordt. Hier moet eenduidigheid over zijn, zodat er niet per cursus hoeft te worden gediscussieerd of je nu wel of niet je laptop mag gebruiken.

“Rondom het al dan niet opnemen van hoorcolleges, heb ik gemerkt hoe vervelend het is als er geen uniform beleid is binnen een opleiding. De discussie daarover laait elke cursus weer opnieuw op.”

‘Het is misschien ook goed om naar het schermgebruik van docenten te kijken’

Filosoof Floris van den Berg: 
“Het lijkt me goed als de uitgangspositie bij colleges en werkcolleges wordt: geen schermen. Niet alleen de laptops in de tas, ook de telefoon op vliegtuigmodus en in de tas. 

“Zelfs al maken studenten aantekeningen, dan nog is er de verleiding om even naar sociale media te kijken. Ook leiden schermen af voor degenen die achter hen zitten. Tijdens werkgroepen zitten studenten defensies achter hun laptop als achter een schild en komt het de interactie niet ten goede. 

“Het is misschien ook tijd om het schermgebruik van docenten kritisch te bekijken: het gebruik van een Powerpoint zou niet het standaardformat voor een college moeten zijn. In een tijd dat we steeds langer achter een scherm zitten en we steeds meer leven in een virtuele wereld, is de centrale rol van onderwijs: de kennisoverdracht en interactie tussen docent en studenten. 

“Ik ga mijn onderwijs schermvrij maken. Ik zal dat vooraf aan de studenten aankondigen en tijdens het eerste college bespreken (althans: mijn argumenten kenbaar maken).”

Onderwijswetenschapper Casper Hulshof:
“Dit is een sympathiek initiatief dat eens in de zoveel tijd weer langskomt. Er is inderdaad wel een onderwijskundig argument om laptops te weren uit de collegezaal, maar ik doe het als docent niet.

“Studenten zijn volwassenen die prima zelf een afweging kunnen maken. Het is ook zo dat de meesten de cursusliteratuur en dergelijke alleen digitaal hebben. Ik zou me als student enorm betutteld voelen als een docent een laptopverbod zou afkondigen.”

Innovatiewetenschapper Frank van Rijnsoever:
“Ik vind het over het algemeen prettiger als studenten geen laptop gebruiken. Zeker in hoge collegezalen zit je soms echt tegen een muur van laptops te kijken, en dat komt de interactie niet altijd ten goede. 

“Het hangt echter ook af van wat voor college je geeft, en wat het doel is. De effecten van wel of geen laptop op de cijfers die studenten halen, lijken vrij bescheiden. Het zou denk ik vooral wenselijk zijn als studenten zelf nadenken over wat voor henzelf tot de beste leeropbrengsten leidt. Ik ben dus geen voorstander van een algeheel verbod. Wel een cultuurverandering.”

Filosoof Brandt van der Gaast:
"Het is niet goed als studenten altijd een scherm voor de neus hebben. Iedereen snapt dat het zinloos is om in de fitnesszaal gewichten te tillen met een hydraulische krik, omdat je dan niet je spieren traint. Op dezelfde manier is het zinloos voor studenten om te allen tijden een laptop bij de hand te hebben, omdat de verleiding dan groot is om de computer dingen te laten doen die je eigenlijk zelf moet trainen.

"Een tekst zorgvuldig bestuderen vergt ‘slow reading’, en dit kan niet als je afgeleid bent door social media, of als je shortcuts gebruikt zoals AI. Bij ons zijn veel docenten juist weer overgestapt op papieren readers."