Iraniërs aan de UU: ‘Velen van ons laten nu van zich horen’

A., M. en Gohar hebben gevraagd om in dit artikel anoniem te blijven om zichzelf en hun families te beschermen tegen represailles. Gohar is een fictieve, genderneutrale naam die door de student is gekozen. DUB kent hun echte namen.

'De dood van Khamenei betekent het einde van een tijdperk'

“We zitten vast in een vicieuze cirkel. We hebben nu elke drie jaar protesten, die altijd worden gevolgd door een steeds gewelddadiger optreden”, vertelde A., een promovendus aan de faculteit Betawetenschappen uit Iran vorige week aan DUB. “Ik denk dat we hierin blijven vastzitten, tenzij er iets gebeurt dat deze doorbreekt, zoals een verandering in de Iraanse regering of een externe interventie.”

Op dat moment hing de mogelijkheid van een aanval door de VS in de lucht, reëel maar onzeker. “Het maakt me natuurlijk nerveus. Zelfs als het soepel verloopt, zullen er veel slachtoffers vallen en zal de infrastructuur worden verwoest. Maar als dit regime blijft bestaan, zullen er ook mensen sterven en zullen de infrastructuur, het milieu, alles jaar na jaar worden uitgeput.”

Toen hij zondagmorgen, na de bevestiging van de dood van ayatollah Ali Khamenei opnieuw met DUB sprak, vertelde de promovendus enorm opgelucht te zijn. “Decennialang stond Khamenei symbool voor angst en de onderdrukking van fundamentele vrijheden. Voor miljoenen van ons betekent zijn dood het einde van een tijdperk dat gekenmerkt werd door autoritair bewind.”

Tegelijkertijd zei hij dat dit een “gevoelig en onzeker” moment is. “Er is hoop dat dit de deur kan openen naar betekenisvolle verandering, naar democratie, stabiliteit en een betere toekomst voor Iran. Het is een emotionele tijd, met voorzichtige hoop.”

"Mijn grootste zorg is, of mijn familie veilig is"

Voor A. was het afgelopen jaar er een met ups en downs. Het was stressvol om in juni 2025 van een afstand naar de Twaalfdaagse Oorlog te kijken, maar wat in januari 2026 volgde, was van een andere orde van grootte. Er was een nieuwe golf van protesten ontstaan, aangewakkerd door decennialange frustraties en een recordhoge inflatie, stijgende voedselprijzen en waardevermindering van geld. De economische situatie in Iran verslechterde vanaf 2018, toen de VS sancties oplegden aan het land. De Iraanse regering reageerde ongekend gewelddadig op de demonstraties.

Kort nadat de promovendus hoorde wat er in januari gaande was, hadden mensen in Iran geen toegang meer tot internet. Ook werd telefoneren onmogelijk gemaakt. Hij en zijn vrouw, die met hem naar Nederland was gekomen, hadden geen idee of hun dierbaren veilig waren. “Ze huilde elke dag”, zegt hij. Het exacte dodental is niet bekend en de schattingen lopen sterk uiteen, maar sommigen schatten dat het meer dan 30.000 zou kunnen zijn. “Iedereen kent wel iemand die is omgekomen.”

“Onze familie kon ons pas twee weken later bellen. Wij konden hen niet bellen. Het was een kort telefoontje om te zeggen dat ze in orde waren, dat kostte hen 5 euro. Voor ons is niet veel, maar voor hen is het erg duur.”

Toen DUB voor het eerst met A. sprak, was de communicatie met zijn familie iets verbeterd, maar na de aanslag van zaterdag werd alles weer onstabiel. “De internetverbinding is verstoord en het is moeilijk om constant contact met de familie te houden.”

A. heeft vanwege de zorgen over de veiligheid van zijn familie nog niet na kunnen denken hoe de situatie in Iran zijn langetermijnplannen zou kunnen beïnvloeden. “Alles gebeurt zo snel.”

President Trump volgt Operation Epic Fury in zijn buitenhuis Mar-a-Lago op 28 February. Foto White House Daniel Torok

'Je kunt het hen niet kwalijk nemen dat ze wanhopig zijn'

Masterstudent Nanomaterials Science M. is in Nederland geboren uit Iraanse ouders. De rest van haar familie woont in Iran. Tijdens haar eerste gesprek met DUB vorige week kon ze haar tranen nauwelijks bedwingen. Haar familieleden waren fysiek in orde na de protesten van januari, maar voor haar betekent ‘veilig’ iets anders. “Je bent alleen veilig in Iran als je binnenblijft en je mond houdt.”

Volgens haar gebruikte de Iraanse regering surveillancetechnologie om demonstranten te identificeren en hen in hun huizen op te pakken. Bovendien moesten haar familieleden voortdurend berichten van hun telefoons verwijderen omdat “gewapende mensen op straat zomaar je telefoon afpakken en je berichten doorzoeken”.

M. was zeven jaar geleden voor het laatst in Iran. Sindsdien is ze niet meer teruggegaan omdat de situatie daar steeds onrustiger werd. In 2022 nam ze deel aan een protest in Nederland tegen de onderdrukking van de Woman, Life, Freedom Movement door de Iraanse regering. “Sindsdien ben ik bang dat ik op een of andere lijst sta.”

"Velen van ons laten nu van zich horen"

Ze vertelde DUB vorige week dat ze, ondanks haar afkeer van Trump en Netanyahu, niet tegen een externe interventie in Iran was. "Ik denk niet dat iemand in Iran Trump als een bondgenoot beschouwt, maar Iraniërs zijn wanhopig en dat kan je ze niet kwalijk nemen. Ze worden geterroriseerd door de Islamitische Revolutionaire Strijdkrachten (IRGC) en willen gewoon dat dit regime verdwijnt. Maar daarna willen we geen tweede Afghanistan of Irak worden. Het volk moet beslissen wat er daarna gebeurt.“

Een paar dagen later bombardeerden de VS en Israël het land en raakte M. in een ”soort dissociatieve toestand“. Zondagavond vertelde ze DUB dat ze “doodmoe” was. Ze is blij dat Khamenei dood is, maar ze keurt de manier waarop af.

“Ze hebben ook een ziekenhuis en een school geraakt. Trump heeft het Congres van zijn land gepasseerd; de operatie voldeed niet aan de VN-regels en ze hebben het alleen gedaan omdat Iran het akkoord dat ze probeerden te sluiten niet accepteerde. Trump en Netanyahu kunnen doen wat ze willen, en dat is zeer zorgwekkend.”

Een Iraanse vriendin nodigde haar uit om iets te gaan drinken om het te “vieren”, maar M. kon dat niet. Even later stuurde diezelfde vriendin opnieuw een appje, waarin ze zei dat ze na één drankje naar huis was gegaan. “We zijn allemaal emotioneel en verward. Ons land is in oorlog, en oorlog is nooit goed”, zegt M.

Ze heeft het gevoel dat de Iraanse diaspora een keerpunt bereikt. "Ik denk dat er iets krachtigs aan het gebeuren is. Iraniërs buiten Iran weten meestal niet goed of ze zich moeten uitspreken. Ze willen niemand in de problemen brengen. Maar sinds januari hebben velen van ons ervoor gekozen om dat wel te doen.“ Tegelijkertijd gelooft ze dat ze een “identiteitscrisis” doormaken. M: ”Mensen kiezen graag partij, en er zijn op dit moment zoveel partijen."

Ayatolla Khamenei

'Ik bekijk dingen liever op een genuanceerde manier'

Gohar is ook in Nederland geboren. Diens vader is Iraans en kwam hier in de jaren 90 wonen. Die is een paar keer in Iran geweest maar de laatste jaren is het gezin niet in de gelegenheid geweest om terug te gaan.

Toch voelt de masterstudent van de bètafaculteit een sterke band met het land. “Als Iran in het nieuws komt, word ik nerveus. Als ik een artikel op NOS zie, raak ik gespannen. Ik voel dat ik net als mijn vader word, die 24/7 angstig naar Al Jazeera kijkt.”

Een andere reden waarom Gohar zich gespannen voelt, is dat die weet dat anderen vragen zullen stellen. "Sommigen luisteren naar de antwoorden, anderen denken dat ik het met hun mening eens ben en verwachten niet een ander antwoord. Ik voel me in alle gevallen ongemakkelijk, omdat ik behandeld word als een soort vertegenwoordiger van alle Iraniërs.”

Ook tijdens het gesprek met DUB is Gohar zichtbaar ongemakkelijk. Die haalt diep adem en kijkt vaak naar beneden. ”Ik bekijk dingen liever genuanceerd, rekening houdend met de context", zegt de student. Een houding waardoor die zich vaak onbegrepen voelt.

“Een groot deel van de Iraanse diaspora bestaat uit bevoorrechte monarchisten die na de revolutie zijn vertrokken. Dit was de eerste grote Iraanse diaspora-groep in Nederland en het werd de dominante cultuur. Ik neem een ander standpunt in dan zij.”

Volgens Gohar kan de Iraanse gemeenschap soms “giftig” zijn. Ze zeggen dat Iraniërs in het buitenland die ervan verdacht worden de regering te steunen, het doelwit zijn geworden van doxing-campagnes, intimidatie en pesterijen, ongeacht of dat waar is.

“Iedereen die de bombardementen op Iran toejuicht, zou zich moeten schamen.”

“Natuurlijk is wat de Iraanse regering doet slecht, maar er gebeurt bijna niets in Iran waar de VS niet op de een of andere manier bij betrokken is. De economische situatie is grotendeels veroorzaakt door sancties die door de VS zijn opgelegd. Er valt bijna niets meer te sanctioneren, en sancties doden al”, stelt die.

Hoewel de student denkt dat de meest recente golf van protesten organisch was, is die van mening dat de VS olie op het vuur heeft gegooid. “Als Trump zegt dat hij zal aanvallen als de regering meer demonstranten doodt, is dat al een vorm van interventie. En hij doet dat voor de bedrijfsbelangen van zijn land, niet voor de bevolking van Iran.”

Die gelooft niet dat Amerikaanse interventie gerechtvaardigd is en tot iets beters zal leiden. Als waarschuwing noemt Gohar Irak. “Veel Irakezen waren blij dat Saddam Hoessein weg was, maar in de loop der jaren zijn honderdduizenden Irakezen omgekomen. De Amerikaanse invasie heeft ook geleid tot de opkomst van groeperingen als Islamitische Staat.”

Als de Iraanse regering valt, vreest Gohar een burgeroorlog of een machtsvacuüm. “Er zijn daar zoveel facties. Of de VS zou een marionettenregime kunnen installeren.”

In een gesprek met DUB op zondag was Gohar uitgesproken: “Iedereen die de bombardementen op Iran toejuicht, zou zich moeten schamen. Dit kan niet los worden gezien van de moord op talloze burgers, onder meer in een ziekenhuis en een school. Dit is precies wat ik vreesde dat er zou gebeuren, en ik ben radeloos.”

'Ik denk niet dat dit regime zonder geweld zal verdwijnen'

Asghar Seyed-Gohrab, hoogleraar Perzische & Iraanse studies aan de UU, woont sinds 1986 in Nederland. “Maar als ik deze ontwikkelingen zie, word ik teruggeworpen naar Iran.”

Hij zegt dat de dood van Khamenei een “gamechanger” is, omdat hij meedogenloos was in zijn beslissingen. Hij vraagt zich af of zijn aanhangers binnen en buiten Iran wraak zullen nemen. “Hoe groot is zijn steun? Hoe machtig zijn z’n aanhangers militair gezien? Hoe ver zullen ze gaan als het regime instort?”

Voorafgaand aan de aanslag van dit weekend benadrukte Seyed-Gohrab dat het Iraanse regime “niet gemakkelijk omver te werpen is”, omdat het “zeer machtig is en niet zomaar een nieuw opgerichte natiestaat is”. Hij legde uit dat Ruhollah Khomeini, die in 1979 het theocratische islamitische regime in Iran vestigde, nationalisme zag als een westers concept dat islamitische landen vernietigde. “Daarom sprak hij niet alleen over Iran, maar over de hele islamitische wereld, een gemeenschap zonder grenzen.”

Daarom financiert, bewapent en traint de Iraanse regering een netwerk van proxy-organisaties en milities in verschillende landen, zoals Hezbollah in Libanon, de Houthi’s in Jemen en Hamas in Gaza. Deze groeperingen kunnen naar Iran worden gehaald om interne demonstraties te onderdrukken of om te helpen bij een externe aanval.

Hezbollah en Hamas zijn verzwakt na hun recente conflicten met Israël, waardoor de Islamitische Republiek kwetsbaarder is geworden. Maar kwetsbaarder betekent niet dat het regime gemakkelijk omvergeworpen kan worden. “Helaas denk ik niet dat dit regime zonder geweld zal verdwijnen. Dat is mijn trieste conclusie”, zegt hij met een zucht.

De professor benadrukt de lange strijd van de Iraniërs voor democratie. Ze vechten daar al meer dan 150 jaar voor, sinds de protesten tegen het monarchale absolutisme aan het einde van de 19e eeuw.

De tijd zal leren of democratie er uiteindelijk zal komen. Voor Seyed-Gohrab “zullen de komende dagen cruciaal zijn”.

Op 19 maart komt de Iraanse gemeenschap van de UU bijeen in de Faculty Club om de slachtoffers te herdenken die op 8 en 9 januari in Iran zijn omgekomen. Het evenement omvat lezingen, een tentoonstelling en Perzische muziek. Medewerkers en alumni van de UU kunnen zich hier aanmelden.