Pechstudent vs basisbeurs student: 77.000 vs 0 euro schuld

Sinds de basisbeurs in 2023 weer werd ingevoerd, zijn er volgens gegevens van het CBS minder studenten met een studieschuld. In 2023 hadden 610.000 studenten een studieschuld; in 2025 waren dat 150.000 studenten. 

De gemiddelde schuld van de huidige studenten was in 2025 16.700 euro, wat 400 euro minder is dan het jaar ervoor. De gemiddelde studieschuld van leenstelselstudenten bedraagt 18.800 euro in 2025 en deze blijft stijgen. Dit door de rente op die schuld.

Hoewel de effecten van de herinvoering van de basisbeurs nog in ontwikkeling zijn, benadrukken deze cijfers duidelijk het contrast tussen huidige studenten en oud-studenten. Ook is te zien hoe langdurig de impact voor de ‘pechgeneratie’ is, dit zijn de leenstelselstudenten die studeerden tussen 2015 en augustus 2023. 

UU-alumnus en pechstudent Madelief*(28) leende maximaal in haar studententijd en heeft daardoor nu een studieschuld van 77.000 euro. Hoe gaat ze daarmee om? En hoe kijkt de basisbeursstudent tegen zo’n schuld aan? Want dankzij die basisbeurs kunnen veel studenten rondkomen zonder extra of maximaal te lenen. Zoals student Informatiekunde Mark (24) en geneeskundestudent George (24). De laatste heeft de basisbeurs eigenlijk niet nodig en belegt dit gratis geld. Een gesprek over geld lenen, zuinig leven, het hebben van schulden en waar DUO studenten die willen lenen misschien beter op moet wijzen over de consequenties van dat lenen.

Madelief: “Ik kon mijn lening niet verlagen anders stond ik op straat” 

Toen ze begon met de bachelor Economie zag Madelief (28) het lenen als een vorm van inkomen om haar studie te financieren. Ze werkt nu bij de Universiteit Utrecht en deelt anoniem haar verhaal, omdat ze merkt dat mensen snel een vooroordeel hebben over oud-studenten met een hoge studieschuld. Toen ze begon met studeren had ze niet gedacht dat haar studieschuld uiteindelijk op zou lopen tot 77.000 euro. 

Madelief kreeg wat geld van haar ouders en had een bijbaantje bij de universiteit, "maar dat verdiende bij lange na niet genoeg". Ze had geen recht op een aanvullende beurs. "Ik wist niet hoe ik nog meer geld bij elkaar kon krijgen en daarom leende ik om een normaal studentenleven te kunnen leiden.” Ze heeft naar eigen zeggen geen gekke dingen gedaan die de schuld verklaren. “Ik heb het echt gebruikt als basisinkomen. Ik ben af en toe dichtbij huis op vakantie geweest, maar dat is het dan ook wel.” 

Op een gegeven moment had Madelief wel door dat door maximaal te lenen haar schuld erg hoog werd. “Maar ik kon niet minder lenen, anders kwam ik op straat te staan.”

Mark: "Ik maak me geen zorgen over het terugbetalen van mijn lening” 

Mark (24) volgt de bachelor Informatiekunde. Hij begon met zijn studie onder het leenstelsel, maar krijgt sinds zijn tweede jaar een basisbeurs voor uitwonenden. Ook heeft hij een tijd lang aanvullende beurs gehad. Na vier jaar studeren heeft hij een schuld van 18.000 euro vanwege zijn prestatiebeurs. Deze schuld wordt kwijtgescholden als bij binnen 10 jaar afstudeert. Daarnaast heeft hij bij DUO 17.000 euro geleend en bij zijn ouders nog eens 8.000 euro. Deze schulden moet hij terugbetalen.

Mark vindt zijn schuld niet zo spannend. “Ik heb nu liever een beetje extra dan dat ik heel zuinig moet leven. Ik leen niet om er overdreven dingen mee te doen, zoals een auto kopen. Maar ik ga ook niet minder lenen, want ik wil wel bepaalde dingen kunnen blijven doen, zoals op vakantie gaan.” 

Mark woont op kamers en geeft ook graag geld uit aan goede apparatuur. “Computers, speakers en camera’s, daar hecht ik wel waarde aan.” Het terugbetalen van de lening komt volgens Mark helemaal goed. “Ik maak me er niet echt zorgen over.” Deze maand begint hij aan een fulltime baan als IT’er om te sparen voor een motor én om een buffer op te bouwen voor zijn master die in september begint. 

George: “Ik heb geen studieschuld en wil dat graag zo houden” 

Geneeskundestudent George (24) heeft geen studieschuld. Hij woont op kamers in Utrecht en komt rond van zijn spaargeld. Toen hij met studeren begon, was er nog het leenstelsel. De eerste twee jaar van zijn studie kreeg hij dus geen basisbeurs. Inmiddels krijgt hij die nu alweer drie jaar. Op dit moment loopt hij 50 uur per week coschappen, waar hij een vergoeding van ongeveer 4 euro per dag voor krijgt. Daarnaast draait hij af en toe nog een betaalde weekenddienst in het ziekenhuis. 

Werken naast school en studie en zuinig leven. Dat kenmerkt George. Nadat hij slaagde voor het vwo begon de coronapandemie en ontstond er een tekort in de zorg. “Ik heb toen anderhalf jaar gewerkt op de intensive care en daardoor heb ik echt heel veel geld verdiend. Ik kreeg ook bonussen en heb financieel best geprofiteerd van die periode.” 

In de tijd dat hij als student op hoog niveau sportte, kon hij soms niet werken. Dan kreeg hij een bijdrage van een paar honderd euro van zijn ouders, recht op een aanvullende beurs had hij niet. “Ik ben nooit iemand geweest die veel geld uitgeeft. Nu heb ik door mijn coschappen ook minder tijd om geld uit te geven. Eigenlijk geef ik in mijn vrije tijd alleen geld uit aan sporten en aan een museumjaarkaart.”

Zonder basisbeurs denkt George dat hij nog steeds rond zou kunnen komen. Hij belegt bijna iedere maand zijn basisbeurs van ruim 300 euro, soms meer. “De basisbeurs is echt een cadeautje. Ik houd wel de beurs in de gaten om slim in te zetten. Zo hoop ik een mooi bedrag op te bouwen voor de toekomst.”

Madelief: "Het totaalbedrag aan schuld op mijn 62ste is hoger dan toen ik afstudeerde"

Madelief is meteen na haar afstuderen, begonnen met het afbetalen van haar studieschuld. Ze heeft geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om twee jaar niet te hoeven afbetalen. Eén keer per maand wordt er automatisch 75 euro van haar rekening afgeschreven. “Ik denk daardoor minimaal één keer per maand aan mijn schuld van 77.000 euro en hoeveel maanden ik nog moet gaan.” 

Na een aanloopfase van twee jaar en na 35 jaar afbetalen, wordt de restschuld kwijtgescholden. Als Madelief volgens de berekening van DUO op die 75 euro per maand blijft zitten, moet ze tot haar 62ste nog terugbetalen. “De lening was een investering voor mijn toekomst waar ik bijna mijn hele werkende leven voor zal moeten betalen.” 

Daarnaast zal door de rente die nu 2,33 procent bedraagt, de schuld elk jaar toenemen. “Het totaalbedrag aan schuld op mijn 62ste is hoger dan toen ik afstudeerde. Toen ik de lening op mijn 18de aanging, was het niet duidelijk dat ik tot in de 60 bezig zou zijn met aflossen. Dat weegt mentaal zwaar.” 

Ze vindt het confronterend als ze het met vrienden van haar heeft over het kopen van een huis. “Mensen om mij heen zijn bezig zo’n stap te zetten. Los van het feit dat de huizen op dit moment gewoon heel duur zijn, weet ik dat het met mijn studieschuld helemaal lastig wordt.” Op zulke momenten begint ze toch te twijfelen of ze geen verkeerde keuzes gemaakt heeft tijdens haar studie. 

Wat zou ze op haar 18de hebben gedaan met de kennis van nu? “Ik zou misschien hebben gekeken of ik kon voorkomen om een jaar uit te lopen met mijn studie.” Dat zou hebben betekend dat ze dan minder vakken had kunnen volgen en minder tijd zou hebben voor de studievereniging. “Dan zou de vrijheid die ik voelde in mijn studietijd wel beperkter zijn geweest. Aan de ene kant zou ik er dus serieuzer naar kijken, maar aan de andere kant gok ik dat ik precies hetzelfde zou doen.”

George: "Ik heb inderdaad soms wel een oordeel over mensen met zo’n hoge studieschuld"

Toen Madelief ging studeren was lenen voor de studie geen taboe en de rente stond op 0 procent. “Mensen zagen het als de goedkoopste lening ooit. Je moest er niet te veel over nadenken. Het was een investering in je toekomst. Het idee van lenen was toen best positief.” 

Dat is nu wel veranderd, vindt ze. In haar omgeving merkt ze dat lenen veel negatiever wordt beoordeeld net als mensen met een hoge schuld. Onterecht vindt ze. “Niet iedereen heeft de luxe (gehad) om veel te kunnen werken of financieel ondersteund te worden door ouders.” 

“Ik heb inderdaad soms wel een oordeel over mensen met zo’n hoge studieschuld”, zegt George. “Dan denk ik: had je niet goedkoper kunnen leven? Of meer kunnen werken?” Hij erkent wel dat de financiële mogelijkheden per persoon kunnen verschillen. “Het ligt er natuurlijk ook aan hoeveel energie je hebt om naast je studie nog te werken, hoe druk je bent met je studie en hoe lang je studeert.”

Mark is het wel met George eens. “Er zijn vast mensen die veel schuld hebben en helemaal niet handig zijn geweest, maar er zijn ook mensen die niet anders konden.”

Madelief benadrukt nog eens dat studenten niet per se maximaal lenen omdat ze lui zijn of onverantwoord met geld omgaan. “Het is vaker iemand die er ondanks zijn situatie, graag wilde gaan studeren en daarom maximaal moest lenen. Er zijn genoeg mensen die weinig leenden en nu alsnog een schuld hebben van 50.000 euro. Mijn generatie had geen basisbeurs dus we mogen best wat neutraler spreken over oud-studenten met een hoge schuld.” 

George: “Pechstudenten hebben eigenlijk geen pech”

Hoe denken George en Mark eigenlijk over die generatie die geen basisbeurs had? “De pechgeneratie heeft eigenlijk helemaal geen pech”, vindt George. “Je mag je schuld met zo'n 2,5 procent rente terugbetalen. Het is heel naar dat het eerst 0 procent was maar eigenlijk is het de goedkoopste lening die je kan krijgen.” En in vergelijking met een aantal andere landen, hebben Nederlandse studenten het erg goed. “We hoeven weinig collegegeld te betalen, we krijgen zorgtoeslag en soms ook nog huurtoeslag.” 

Toen het leenstelsel in september 2015 van start ging, was de rente 0,12 procent. Van 2017 tot 2022 was de rente 0 procent. Daarna steeg de rente weer. Die is nu 2,33 procent in het geval van Madelief.

“Pechstudenten vinden dat ze pech hebben, omdat ze zichzelf vergelijken met de studenten die een basisbeurs kregen of krijgen.” Dat is ook oneerlijk, vindt George, maar: “Hadden we ons pechstudenten genoemd als het systeem altijd zo was geweest. Dat denk ik niet. Natuurlijk moet je altijd streven naar beter in een land, maar ik vind ook dat we op een gegeven moment moeten denken: wow we hebben het eigenlijk best wel goed.”

Hoewel Mark het eens is met George dat “we het in Nederland erg goed hebben” vindt hij de term pechstudenten wel terecht. “Ik ken mensen die nu een huis willen kopen maar die door de enorme studieschuld minder kunnen lenen. In het begin was het niet duidelijk dat een studieschuld daar invloed op zou hebben. Ook vindt hij het kwalijk dat het leek dat de rente altijd 0 procent zou zijn en vindt hij de tegemoetkoming voor pechstudenten te laag.

Madelief: "Het zou mooi zijn als de rente op mijn lening omlaag gaat" 

Pechstudenten hebben wel een compensatie gekregen na het opnieuw invoeren van de basisbeurs. De compensatie kan per pechstudent verschillen maar is maximaal zo'n 2000 euro. "Maar", zegt Madelief, “de compensatie die ik krijg, verdwijnt zo weer door de rente op mijn lening.” Wat ze vooral mist, is de erkenning van de overheid dat er destijds een foute keuze is gemaakt door het leenstelsel in te voeren. “Ook vind ik de keuze van een aflostermijn van 35 jaar kwalijk. Toen ik ging lenen, was die namelijk 15 jaar. En ik mis uitleg. Hoe moet ik me voelen bij zo’n schuld? Wat is financieel slim?” 

Toen ze ging studeren had ze onvoldoende kennis om goede financiële keuzes te maken, zegt ze. “Wanneer je vanuit je ouderlijk huis geen informatie krijgt over financiële keuzes, weet je eigenlijk helemaal niet waar je aan toe bent als je klaar bent met studeren en je moet gaan aflossen.” Zelf besloot ze al direct in de aanloopfase van twee jaar te gaan aflossen, omdat de rente dan ook al begint met lopen. “Deze keuze hebben vrienden van mij bijvoorbeeld niet gemaakt. Uit onwetendheid.” 

“Het mooist zou het natuurlijk zijn dat de pechgeneratie al het misgelopen geld terugkrijgt,” zegt Mark. Maar hij weet ook dat dat geld ergens vandaan moet komen. “Wordt het dan weggehaald bij de zorg? De politie? Ik vind dat wel belangrijker dan goedkoop studeren.” 

Madelief is het daar wel mee eens. “Er hoeft echt niet meteen een groot bedrag voor ons pechstudenten te worden neergelegd, maar het zou wel mooi zijn als de rente minder zou zijn in de toekomst. En als de overheid toch nog eens goed nadenkt over hoe ze pechstudenten beter tegemoet kunnen komen.” 

Duidelijke informatievoorziening omtrent lenen, speelt ook een belangrijke rol volgens Madelief. “Dat studenten beter op de hoogte zijn van wat het inhoudt om geld te lenen en wat de gevolgen daarvan zijn.” George vult aan: “Ja, misschien een soort e-learning die je verplicht moet volgen voordat je geld gaat lenen, zodat studenten weten waar ze aan beginnen.”

*Madeliefs echte naam is bekend bij de redactie.