Traineeship als brug naar burgerbestaan

Zo tegen het einde van het academisch jaar, als de masterscriptie geschreven wordt, gaan veel studenten al op zoek naar een ‘grote-mensen-baan’. Grote kans dat tijdens die zoektocht het traineeship zich aandient als mogelijke optie. De afgelopen decennia heeft deze functie zich stevig gevestigd in de arbeidsmarkt. Zowel bij verschillende overheden als in het bedrijfsleven kunnen afgestudeerden als trainee aan de slag. Ze werken niet alleen, maar worden ook opgeleid voor dat werk.

Het is niet altijd makkelijk om door de selectie te komen. Bij populaire traineeships start uiteindelijk maar een klein deel van de kandidaten. Wie op zo’n programma solliciteert doet er goed aan om met andere sollicitaties zijn kansen te spreiden, adviseert Rutger-Jan Scholtens van Career Services van de Universiteit Utrecht. Hoewel hij geen cijfers bijhoudt, herkent hij het beeld van traineeships als erg competitief. “Zeker bij bijvoorbeeld grote bedrijven of de Europese Unie, die status uitademen, is het erg lastig binnenkomen.”

De brug van studie naar carrière
De jonge UU-alumni Elsemieke, Joost, Bente en Jolien zijn allemaal begonnen als trainee na hun afstuderen. Bente was blij toen ze een traineeship bemachtigde in de zorg. Tijdens haar studie Organisatiepsychologie, liep ze stage bij een organisatie die veranderingen begeleidt in de zorgsector en raakte gepassioneerd voor het werk in deze sector. “Maar na mijn studie wilde ik nog verschillende dingen proberen, en nog veel leren.” Dat ze bij haar traineeship op verschillende plekken opdrachten doet, geeft haar de mogelijkheid een beter beeld van het werk binnen de zorg te krijgen, zegt ze.

“Dit traineeship is ook een zachte landing in het werkende leven.” Ook het sociale aspect van de startersbaan vindt ze een plus. “Eens in de zoveel tijd organiseert een commissie een uitje. Dan gaan we met z’n allen een dagje de hei op of iets dergelijks.” 

Net als Bente wist ook Jolien niet precies wat voor werk ze wou gaan doen na haar studie

Kunstmatige Intelligentie. “Ik merkte zelf dat er bij mij wel grote onzekerheid zat. Ik had veel geleerd tijdens mijn studie, maar het was een hele brede studie. Zeggen van: ‘nou, ik kan programmeren, dus geef me maar een programmeerfunctie’, zat er niet in.” Ze solliciteerde op een traineeship bij Ztorm, een bedrijf dat traineeships verzorgd voor de zorg, overheid en maatschappelijke organisaties. Deze baan helpt haar om te weten te komen wat ze echt leuk vindt.

Weinig of veel trainingen
Na haar studies Psychologie en Communicatie- & informatiewetenschappen solliciteerde Elsemieke op een traineeship bij Babbage: “Ik ging daar direct vier dagen in de week als consultant aan de slag met opdrachten voor de overheid en semioverheid.” Dat ze niet heel veel trainingen kreeg, vond ze niet heel erg – ze had al veel tijd aan leren besteed, zegt ze.

Een heel andere ervaring had Joost die aangenomen werd bij het eenjarige economentraineeship BoFEB wat staat voor Beroepsopleiding Financieel Economisch Beleidsmedewerker. Joost kwam terecht bij de Rijksoverheid na een bachelor Philosophy, Politics & Economics (PPE) en een master Complexe Systemen. “Het eerste halfjaar hadden we met de groep colleges van docenten over verschillende onderwerpen. Na dat halve jaar gingen we aan het werk bij verschillende afdelingen.” 

Selectie op kunde en persoonlijkheid
Bij veel traineeships staan persoonlijke vaardigheden centraal, zegt Ztorm-trainee Jolien. “Het sollicitatieproces was heel erg gericht op hoe je bent als persoon in bepaalde situaties.” Na via de site van het bedrijf gesolliciteerd te hebben, volgde een telefoongesprek, een videogesprek van een kwartier en een langer gesprek op kantoor. “Toen was er snel een klik, “ zegt ze. Bij haar sollicitatie werd ze gevraagd hoe ze met bepaalde situaties om zou gaan: zowel in haar persoonlijke- als werkomgeving. “Dat past ook, want het werk als bijvoorbeeld projectleider is ook meer gericht op soft skills dan precieze kennis.”

Ook bij de gemeente Utrecht staat de persoonlijkheid centraal bij de selectie van kandidaten. “We hebben er echt voor gekozen om niet op opleidingsachtergronden, maar op competenties te selecteren”, aldus Wietske le Feber, coördinator traineeprogramma bij de gemeente Utrecht. Sinds februari van dit jaar is er bij de gemeente één traineeprogramma voor wo, hbo en mbo samen. Le Feber: “We zetten daarom een vacature uit op een generiek profiel. We noemen alleen een aantal algemene competenties, maar vragen niet naar opleiding of opleidingsniveau.” 

Er solliciteerden 1100 jonge mensen. In de eerste ronde van de sollicitatieprocedure kregen ze een assessment in de vorm van een game waar gelet werd op persoonlijke competenties. Daarmee werd een persoonlijkheidsprofiel gemaakt waarna de gemeente het aantal kandidaten terugbracht naar 72. Deze werden uitgenodigd voor een selectiedag. Le Feber: “Aan het einde van die dag kregen er 24 een gouden envelop mee naar huis.” Zij mochten meedoen aan het gemeentelijke programma.

Bankzitter 
Het traineeship dat Bente doet, gericht op werk in de zorg, kiest een andere, meer kennisgerichte benadering bij de selectieprocedure. “De sollicitatie was niet heel heftig en ik kwam vrij snel binnen. Maar toen werd ik in een pool gezet en moest wachten op een opdracht.” Dit is wel vaker het geval bij bedrijven die trainees aannemen die ze op andere plekken laten werken. 

Zelf had Bente geluk; ze kon binnen twee weken aan de slag. “Achteraf hoorde ik dat er ook mensen zijn die een halfjaar in de pool zitten en daarna nog steeds geen opdracht hebben.” Deze trainees krijgen werk dat intern gedaan moet worden. Zo worden taken als het organiseren van kennissessies en administratieve werkzaamheden opgepakt door de trainees. Daar krijgen ze ook voor betaald

Bij marketing- en communicatiebureau SchaalX werkt het min of meer hetzelfde. Ook zij plaatsen hun trainees bij opdrachtgevers en kan een trainee op de bank komen te zitten, vertelt partner van het bedrijf Ingrid Schipper. “Maar daar hebben we een goed ‘bankprogramma’ voor!” Wie bij SchaalX zonder opdracht zit, werkt betaald aan zijn persoonlijke vaardigheden met zelfstudiemodules, coaching, het lezen van een studieboek of non-profitwerk in marketing of communicatie.

SchaalX is zo’n tien jaar geleden begonnen met traineeprogramma’s omdat het bedrijf moeite had de juiste mensen te vinden voor bepaalde opdrachten. “De organisaties waar wij voor werken, in de profitbranche en de non-profitbranche, waren rond 2015 op zoek naar gerichte marketingcampagnes voor Facebook en LinkedIn. Onze eigen medewerkers konden dat toen nog niet echt, terwijl in studies al wel aandacht werd besteed aan sociale media. Door het traineeship konden wij studenten en bedrijven helpen dit gat te overbruggen.”

Opdrachten zoeken
Opdrachten vinden waarbij het gat tussen studie en het werk niet te groot is, is een belangrijke uitdaging voor aanbieders van traineeships, zoals bij SchaalX. “We hebben gewoon een heel groot netwerk van organisaties waar onze opdrachten uitkomen,” zegt Ingrid Schipper. “De consultants die de opdrachten binnenhalen, kijken vervolgens naar het niveau van de opdracht en bij wie die past.”

Bij de gemeente Utrecht is het ook zoeken om opdrachten en trainees te koppelen, zeker met het nieuwe programma. Wietske le Feber: “Voor die eerste opdracht hebben we ze uiteindelijk blind gematcht. De opdrachtgever wist helemaal niet wie die voor de opdracht kreeg en welke achtergrond diegene had. De opdrachtgever kon wel aangeven of het een mbo-, hbo- of wo-opdracht was.” 

Begeleiding tijdens traineeship
Om te zorgen dat de trainees niet alleen voor de uitdaging staan het gat tussen studie en werk op te vangen, hebben ze vaak begeleiders. “Toen ik het op een gegeven moment te zwaar had met een van mijn opdrachten, heb ik haar ook wel bijna dagelijks gebeld,” zegt Bente. Bij deze zorgopdracht had ze te weinig ervaring had voor wat er van haar werd gevraagd. De begeleiding hielp haar verder met de opdracht. “Zij hebben natuurlijk wel twee petten op. Aan de ene kant hebben ze een bedrijf te runnen en aan de andere kant de meer menselijke band met de trainees,” vertelt Bente.

Ingrid Schipper van SchaalX ziet hoe begeleiding zorgt voor een vruchtbare samenwerking: “Het is niet alleen de trainee die succesvol is of niet. Het gaat om de combinatie met een goede begeleider en andere collega’s.” Zo kunnen nieuwe inzichten van trainees, gecombineerd met ervaring uit het werkveld, leiden tot innovatieve oplossingen, zegt ze.

Betaling
Het salaris verschilt tussen traineeships, maar volgens de Nationale Beroepengids ligt het gemiddelde salaris van trainees tussen de 2446 en 3049 euro bruto. Bente: “Ik verdien nu na een loonsverhoging 2400 euro netto en dat wordt in m’n tweede jaar 2550. Die loonsverhoging is doorgevoerd, omdat het bedrijf merkte dat andere bedrijven trainees meer betaalden en kandidaten daardoor ergens anders aan de slag gingen.” Zoals op de site van de Rijksoverheid te vinden is, verdienen de trainees bij de overheid vaak beter dan trainees bij bedrijven. In tegenstelling tot de traineeships bij de overheid, wordt door bedrijven na een jaar het loon wel verhoogd.

Na het traineeship
Hoewel veel traineeships geen baangarantie geven, was die er bij het consultancybureau Babbage waar Elsemieke haar programma volgde, wel. “Je mag er in principe blijven. Dat leek wel een beetje het idee,” vertelt ze. “Maar uiteindelijk zijn twee mensen van de originele groep blijven hangen.” Zelf is Elsemieke ergens anders gaan werken: “Ik miste een vast team.”

Jolien vertelt dat haar traineeship bij Ztorm geen vaste einddatum heeft: “De uitstroom bij het consultancybureau loopt heel natuurlijk. Na ongeveer twee jaar blijven de meesten gewoon bij een opdrachtgever hangen.”