USC-rector over balanceren op grens tussen studentikoze traditie en ontoelaatbaar gedrag

Op een donderdagmiddag in april heerst er ongebruikelijk veel bedrijvigheid in het Gele Kasteel van het Utrechtsch Studenten Corps. In de sociëteit aan het Janskerkhof sjouwen podiumbouwers met materialen voor een lustrumactiviteit voor leden en oud-leden. Voor het USC is het dubbel feest. Naast dat het hun lustrumjaar is, hebben de Universiteit Utrecht (UU) en Hogeschool Utrecht (HU) in februari de laatste sancties opgeheven. Volgens de onderwijsinstellingen communiceert “het USC transparanter richting de instellingen” en “worden er zichtbare, positieve veranderingen gerealiseerd”. Sindsdien is het USC-bestuur weer welkom bij officiële gelegenheden van de UU. 

Het USC kreeg de sancties opgelegd als straf voor de ‘grietenlijst’, een seksistische bangalijst die USC-leden in maart 2024 opstelden. Op die lijst stonden namen, foto's en in sommige gevallen adressen en telefoonnummers van 28 leden van het vrouwencorps UVSV. Bij de foto's stonden seksistische opmerkingen zoals: "Kon niet echt lekker neuken", of "kk ordinair, wel lekker geil". Vier USC-leden moeten binnenkort voor de rechter verschijnen voor het verspreiden van de lijst. Het USC beloofde beterschap en ging aan de slag om de cultuur binnen het studentencorps te verbeteren. Het moest onder meer af van vrouwonvriendelijk gedrag, en ook de hiërarchie en groepsdruk dienden te veranderen.

Het bestuur van de Universiteit Utrecht deelde eind maart een toelichting met de Universiteitsraad over de rapportage en het monitoringsproces van het mannencorps. De UU concludeerde in haar toelichting: “Samengevat wordt in de meest recente rapportage de gevraagde transparantie gegeven, niet enkel tijdens het aanleveren van de rapportage maar ook tussentijds: er is op meerdere momenten en op eigen initiatief communicatie geweest richting de instellingen. In de houding richting de media zien we ook een positieve verandering.” 

DUB besluit zelf de proef op de som te nemen en een interview aan te vragen. Voorheen was het vrijwel onmogelijk om het USC-bestuur uitgebreid te spreken te krijgen. Nu stemt geneeskundestudent en USC-rector Cas Moerdijk in om te praten over de ondernomen acties, en kijkt hij terug op de negatieve gebeurtenissen waarmee het corps de afgelopen jaren het nieuws haalde. 

Namen begeleidingscommissie geanonimiseerd
De deuren van het Gele Kasteel staan wagenwijd open als we aankomen; we kunnen zo naar binnen lopen. Rector Cas Moerdijk komt ons na een tijdje tegemoet lopen en begroet ons hartelijk. Hij begeleidt ons via de trappen omhoog, door een grote gang, naar de oude bibliotheek. Alleen de boekenkasten in de zaal herinneren nog aan de oude functie van leeszaal. Nu wordt de ruimte vooral gebruikt voor etentjes en vergaderingen van commissies. Op het hoge plafond plakken nog de speelkaarten van een truc van een goochelaar die er zijn kunsten vertoonde. Hier vindt ons gesprek plaats. De intense geur van verschaald bier, vergezelt ons het hele interview. 

Ter voorbereiding op het interview vroeg DUB alle documenten op die het USC bij de onderwijsinstellingen had aangeleverd gedurende het verbetertraject. We mochten er slechts twee van de zeven inzien: het Protocol Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag en een mededeling van de door het USC zelf aangestelde begeleidingscommissie met haar observaties over 2025. De namen van de leden van de begeleidingscommissie zijn op hun verzoek door het corps geanonimiseerd. 

Het USC-bestuur wilde ons de andere vijf stukken niet aanleveren, omdat het volgens het bestuur om interne verenigingsdocumenten gaat. De stukken die we niet mochten inzien zijn een document met alle activiteiten en bijeenkomsten sinds maart 2024, een monitoringsdocument met daarin per gesteld doel de stand van zaken, het aangepaste mediabeleid, een toelichting op het interne sanctiebeleid en de gedragscode het 'Huizen Heeren Akkoord' van de verenigingshuizen. 

Als we plaats hebben genomen aan een tafel begint het interview dat een uur zal duren. Daarna is er nog meerdere keren contact geweest om aanvullende vragen te stellen en extra documenten op te vragen. 

Waarom heb je toegezegd om dit interview te doen? 
“We maakten altijd een heel gesloten indruk. Hierdoor bleef het studentencorps voor de buitenwereld mysterieus en als we in het nieuws kwamen, was dat meestal met minder leuke zaken. Mensen hebben daardoor niet de beste mening over ons. Door transparanter te zijn en te laten zien waarmee we bezig zijn, verandert dat hopelijk. Het is ook voor ons als vereniging zelf beter om transparanter te zijn en mensen mee te nemen.” 

Wat vonden jullie ervan dat de universiteit en hogeschool het USC sancties oplegden? 
“De bangalijst was verschrikkelijk en had voor de slachtoffers verregaande gevolgen. Het heeft op onze vereniging ook veel impact gehad. Op een pijnlijke manier werd duidelijk dat we nog veel stappen moesten zetten om van de vereniging een gezonde en veilige omgeving te maken. Het was daarom terecht dat de universiteit ons sancties oplegde. Voor ons was het een stok achter de deur om met een cultuurverandering aan de slag te gaan.” 

Hoe voorkomen jullie nieuwe incidenten? 
“Vrij snel na de bangalijst hebben we een verbeterplan opgesteld en voorgelegd aan de universiteit. Onze doelen zijn: het gesprek voeren en meer bewustwording creëren over grensoverschrijdend gedrag, waaronder seksueel grensoverschrijdend gedrag, vrouwonvriendelijkheid, hiërarchie, en het belang van een aanspreekcultuur. 

“We willen ernaar toe dat leden elkaar aanspreken op ongewenst gedrag, maar we vinden het ook belangrijk dat het bestuur sanctioneert. Daarmee stel je grenzen en geef je de norm aan. Maar we moeten er vooral voor zorgen dat we met z’n allen een gedragsverandering ondergaan. Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.” 

Tijdlijn
- Maart 2024: USC-leden verspreidden de ‘grietenlijst’
- 14 maart 2024: het USC-bestuur maakt melding van de lijst bij de UU, er volgt een gesprek met de toenmalige UU-rector en met een beleidsadviseur studentenorganisaties van de UU
- 19 maart 2024: USC heeft opnieuw een afspraak met de UU, met daarbij ook de voorzitter van de HU
- 21 maart 2024: UU en HU leggen het USC sancties op 
- 3 april 2024: Twee verdachten worden aangehouden
- 1 mei 2024: USC levert zijn verbeterplan in bij de onderwijsinstellingen
- augustus, november 2024 en juni 2025: halfjaarlijkse rapportages van USC aan UU en HU. Die van juni 2025 is nog niet in orde, UU en HU stellen opheffen laatste sanctie uit
- 16 juli 2025: Openbaar Ministerie vervolgt vier USC-leden voor verspreiden bangalijst
- 1 september 2025: USC kan weer subsidie aanvragen bij UU en HU 
- 1 februari 2026: Laatste sanctie opgeheven door UU en HU; USC weer welkom bij officiële gelegenheden

Wat hebben jullie concreet gedaan? 
“We organiseerden de afgelopen jaren tientallen bijeenkomsten en activiteiten over deze onderwerpen, waaronder active bystander trainingen, een jaarlijkse bijeenkomst voor huisoudsten en leiderschapstrainingen voor een groepje ouderejaars. We organiseren in onze welzijnsweek voor alle eerstejaars van het USC en UVSV een bijeenkomst over grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast hebben we in 2025 een meldpunt opgezet, zodat we een goede meldstructuur hebben als leden te maken krijgen met grensoverschrijdend gedrag. En we hebben samen met de vrouwelijke studentenvereniging UVSV een Protocol Grensoverschrijdend Gedrag opgesteld dat handvatten biedt als er een melding wordt gedaan van grensoverschrijdend gedrag tussen een lid van UVSV en een lid van USC.” 

Hoe controleren jullie of jullie plannen effect hebben?  
“We hebben in ons verbeterplan van 2024 onze doelen opgesteld. En we hebben beschreven wat we moeten doen om deze doelen te behalen en of het gelukt is. Daarnaast hebben we nog een ander document opgesteld met een tijdlijn met wat we allemaal hebben gedaan en wat we nog van plan zijn om te doen, met daarin de datum, de aanwezigheid van leden, het onderwerp, de opzet, en de evaluatie. Na elke bijeenkomst hebben we enquêtes naar de deelnemers gestuurd met vragen over hoe nuttig ze de bijeenkomst vonden, wat hun beeld van het USC is, en of ze suggesties hebben voor verbeteringen.” 

Hoe werkt jullie meldpunt? 
“We hebben posters in onze gebouwen opgehangen met een QR-code naar ons meldpunt. In deze online omgeving kunnen mensen anoniem of vertrouwelijk een melding doen. Ze kunnen dan ook kiezen uit een van onze vijf interne of externe vertrouwenspersonen. De melding komt bij de gekozen vertrouwenspersoon die dan contact opneemt met de melder. Met de vertrouwenspersonen en vertrouwenscontactpersonen hebben we besprekingen, waarin zij terugkoppelen of zij meldingen hebben gehad en of die zijn afgehandeld.”

Hoeveel meldingen hebben jullie afgelopen jaren ontvangen? 
“Wij delen niet het aantal meldingen dat bij ons wordt gemaakt, omdat wij de toegevoegde waarde daarvan voor dit interview niet zien.” 

Hebben jullie naar aanleiding van meldingen leden gesanctioneerd? 
“Ja, dat gebeurt weleens. Als iemand over de scheef gaat, voeren we met diegene een gesprek en normeren en sanctioneren we. We horen beide kanten van het verhaal aan. Zo kijken we of we afgezien van een sanctie, nog willen bemiddelen, bijvoorbeeld zodat mensen met elkaar het gesprek kunnen voeren.” 

Welke sancties hebben jullie aan leden opgelegd? 
“We hebben leden geschorst.” 

Durven eerstejaars ouderejaars wel aan te spreken op hun gedrag? 
“We hebben eind maart twee bijeenkomsten voor onze huizen gehad: één voor de eerste- en derdejaars en één voor de tweede- en vierdejaars. Deze keer ging het over hiërarchie en anciënniteit. Leden gingen aan de hand van stellingen hierover met elkaar in gesprek. Ik vind het moeilijk om te zeggen of leden in de praktijk toepassen wat ze hier bespreken, want ik kan niet zien wat iedereen doet. Als ik voor mezelf spreek, zie ik wel een positief verschil tussen de vereniging hoe die nu is en hoe ik die aantrof toen ik hier aankwam.”

Wat zag je veranderen? 
“Voor mijn gevoel kijken leden beter naar elkaar om en denken een extra keer na voordat ze iets doen of zeggen. Ik merk ook dat mensen elkaar vaker erop aanspreken als iemand op sociale media iets ongepast wil sturen, bijvoorbeeld als iemand een rare opmerking maakt of een filmpje maakt van iemand die dronken is. Ik zie wel dat daar wat van wordt gezegd.” 

Alle bewoners van corpshuizen hebben het Huizen Heeren Protocol moeten ondertekenen. Wat staat daarin? 
“In deze gedragscode staat wat we van leden verwachten, zodat we op een normale manier met elkaar omgaan. Daarin staat onder meer dat excessief alcoholgebruik of gedwongen alcoholgebruik en fysieke en emotionele mishandeling verboden is. Leden moeten de gedragscode in hun verenigingshuis ophangen en ondertekenen en vaak wordt de gedragscode eens in de twee jaar opnieuw ondertekend en opgehangen om leden eraan te blijven herinneren hoe we met elkaar omgaan.”

Is excessief alcoholgebruik te voorkomen onder studenten? 
“Ik denk dat elke student wel een keer een biertje te veel drinkt, maar het is natuurlijk niet normaal. Het doel van het ondertekenen van de gedragscode is bewustwording creëren, zodat leden er een keer extra over nadenken en om aan te geven dat excessief alcoholgebruik niet de norm is.”

Zien jullie wat er achter de deuren van verenigingshuizen gebeurt? 
“We hebben als bestuur veel invloed op wat er op onze sociëteit gebeurt. Onze invloed is kleiner als het om de verenigingshuizen gaat. Daarom moeten we ervoor zorgen dat mensen zelf de verantwoordelijkheid voelen om aan de slag te gaan met hun tradities en cultuur binnenshuis. Wij als bestuur zullen nooit de complete controle over verenigingshuizen krijgen.” 

Hoe zorg je ervoor dat de huisoudsten, met meer aanzien, het goede voorbeeld geven?
“We proberen dat te bereiken door met elkaar in gesprek te gaan en huisoudsten op hun verantwoordelijkheid te wijzen. Wij kunnen hen niet opleggen hoe zij zich moeten opstellen, maar we kunnen wel de dialoog met elkaar voeren over onze gedeelde normen en waarden. We organiseren jaarlijks een verplichte bijeenkomst specifiek voor huisoudsten. Bij de afgelopen bijeenkomst in december 2025 waren er zo’n tachtig huisoudsten en we hebben nu rond de negentig verenigingshuizen. Ik merk dat de huisoudsten het belangrijk vinden om erbij aanwezig te zijn en te veranderen. Zij sporen ook de andere jongens weer aan om bij activiteiten aanwezig te zijn.”

Wat hebben jullie ondernomen tegen de huisoudsten die afwezig waren? 
“Als een huisoudste echt niet kan, vragen we of iemand anders uit het huis de bijeenkomst kan bijwonen. Dan is misschien niet de huisoudste aanwezig, maar wel een ander ouderejaars lid. Als een huisoudste zich met een geldige reden afmeldt, stellen we daar niet iets tegenover. Dat vinden we niet netjes. Maar als iemand zich niet afmeldt, gaan we wel met diegene het gesprek aan waarom die er niet was. We houden bij wie er bij de bijeenkomsten aanwezig was en wie niet, maar in het algemeen zijn leden gewoon aanwezig bij activiteiten.” 

Waren de huidige huisoudsten van het huis waarin de bangalijst werd opgesteld aanwezig bij de verplichte bijeenkomst voor huisoudsten? 
“Ja, zij waren aanwezig.” 

Hoe trek je een grens tussen ongepast gedrag en studentikoze tradities, zoals tijdens de kennismakingstijd en bij ‘een deur verdienen’? Bij dat laatste moeten studenten eerst seks hebben voordat ze een kamerdeur krijgen. 
“De studentenvereniging heeft veel moeite met het bepalen waar die grens ligt. We zijn daarbij continu op zoek naar een balans tussen een traditie en vernieuwing. Tradities zijn namelijk een onderdeel van de identiteit van de vereniging. Op het moment dat er te veel verandert en men niet begrijpt waarom, raak je die identiteit kwijt. Het is daarom belangrijk om het gesprek te voeren met leden over vernieuwingen van de vereniging. En zelf heb ik niet eerder gehoord dat iets als ‘een deur verdienen’ wordt gedaan. Ik kan natuurlijk niet voor iedereen spreken, maar ik heb het zelf nooit meegemaakt en om mij heen ook niet gehoord. Daar ben ik blij om, want dat is een traditie waar ik niet achter zou staan.” 

Wat hebben jullie veranderd? 
“Voorheen kwamen de vrouwen van studentenvereniging UVSV tijdens onze kennismakingstijd op onze sociëteit. Zij kwamen direct van een extern terrein waardoor ze zich nog niet hadden kunnen opfrissen of verkleden, terwijl USC-leden de mogelijkheid hadden om nette kleren aan te trekken. Dat vonden we niet gelijkwaardig. We hebben dat veranderd in een eerste officiële ontmoeting in onze discotheek. Dat hebben we daarna opnieuw aangepast. Nu dineren ze samen van tevoren, zodat ze eerst met elkaar kunnen praten, voordat ze elkaar later nog eens dronken tegenkomen.”

Is de kennismakingstijd niet op zichzelf al grensoverschrijdend? 
“Nee dat vind ik niet. We gebruiken voor onze kennismakingstijd een duidelijk draaiboek. Dat zijn heel goed gedocumenteerde, nette protocollen, waar netjes op wordt toegezien door onze Adviescommissie Introductietijd Utrecht. Die commissie werkt in opdracht van de UU en HU en ziet erop toe dat de Utrechtse Introductietijd en de kennismakingstijd van studentenverenigingen in lijn zijn met de gedragscode Introductietijd. Op die manier wordt een veilige periode voor nieuwe studenten gewaarborgd en misstanden voorkomen of aangepakt.”

Weet je of eerstejaars de kennismakingstijd als grensoverschrijdend ervaren? 
“Voor zover wij weten wordt deze periode niet als grensoverschrijdend ervaren.”

Maar jullie kijken niet naar de kennismakingstijd in jullie cultuurverandering? 
“Er zit een hele grote organisatie achter de kennismakingstijd, waarbij veel mensen betrokken zijn en die ieder jaar wordt geëvalueerd en herzien. Daar wordt heel goed over nagedacht. De kennismakingstijd is niet iets waar we veel aan moeten veranderen. Wat we nu wel doen, is dat we onze kernwaarden actief uitdragen en overhoren tijdens onze kennismakingstijd.”

Jullie hebben zelf de rapportage van jullie verbeterplan bij de universiteit aangeleverd. Hoe weten we zeker dat jullie het verbeterplan daadwerkelijk hebben uitgevoerd? 
“We hebben een begeleidingscommissie aangesteld die erop toezag dat onze plannen goed werden uitgevoerd. De commissie bestond uit vier vrouwelijke externen met allemaal een andere achtergrond en expertise, waarbij sommigen in het verleden lid waren van een studentenvereniging en anderen niet. Samen met de begeleidingscommissie keken we hoe we onze activiteiten konden verbeteren om onze doelen te behalen.”

Hoe is de externe begeleidingscommissie aangesteld? 
“Het USC heeft al veel mannelijke begeleiders en adviseurs maar geen vrouwelijke. Gezien de aard van de problematiek leek het de senaat goed nu ook met vrouwen om de tafel te zitten. De commissie is toen samengesteld op basis van achtergrond: iemand met inhoudelijke expertise op het gebied van psychologie en seksualiteit; iemand met achtergrond in de ethiek, iemand met ervaring in het begeleiden van studentenverenigingen en iemand met een bestuurlijke/universiteitsachtergrond. De Senaat heeft deze mensen gevraagd.” 

De commissie schreef dat ze vertrouwen heeft in jullie aanpak en dat jullie doordrongen zijn van de noodzaak om te verbeteren. Hoe is jullie samenwerking verlopen? 
“De commissie was heel positief over de samenwerking en wij ook over de samenwerking met hen. We komen nu officieel niet meer bijeen, maar we kunnen ze nog wel benaderen voor vragen en suggesties.”

De UU zou eigenlijk de laatste sanctie al eerder opheffen, maar jullie rapportage was nog niet in orde. Wat ontbrak eraan? 
“De universiteit vond niet dat we te weinig deden, maar ze vonden dat we meer inzicht moesten geven in de effectiviteit van onze maatregelen, de samenwerking met externe experts en dit beter moesten opschrijven. Nadat we dit hadden verbeterd, hief de universiteit de sancties op.” 

We hebben jullie in dit interview naar de stukken gevraagd waar je naar verwijst, zodat we ernaar kunnen linken in deze teksten, ze kunnen lezen en beoordelen. Waarom willen jullie je stukken uit het monitoringstraject niet openbaar maken? 
“In de documenten staan ook namen van leden. Wat ons betreft zijn het daarom interne verenigingsdocumenten, die we onder andere hebben opgesteld om over te dragen aan de volgende besturen.” 

Jullie kunnen de documenten toch anonimiseren? 
“Los van de mogelijkheid om de documenten te anonimiseren, blijven het interne verenigingsdocumenten.” 

Hierdoor blijft toch het gevoel overeind dat jullie weinig transparant zijn. 
“Daar ben ik niet mee eens. In de documenten houden we alles bij wat we precies doen en hoe we daarop evalueren. In dit interview licht ik toe waarvan ik denk dat het relevant is. Hoewel ik heel graag transparant ben, blijft het USC een besloten vereniging. Het monitoringsrapport hebben we niet alleen opgesteld voor de universiteit, maar ook voor onszelf, zodat we ervan kunnen leren en dit aan het eind van het jaar kunnen overdragen aan onze opvolgers. Veel van die gegevens zijn wellicht niet interessant voor dit interview.” 

De vereniging ligt onder een vergrootglas. Waarom wilde je alsnog rector worden?
“Ik wist natuurlijk van tevoren dat het pittig zou worden, maar ik ben ook rector geworden om de vereniging te verbeteren en niet alleen te verdedigen als er iets niet goed gaat. Ik ken genoeg mensen hier, waarbij ik heb gezien wat voor impact het kan maken als we niet goed met elkaar omgaan. Voor mij is dat de drijfveer om ermee aan de slag te gaan. Dat is niet altijd even leuk en makkelijk, maar wel iets wat ik wil doen.” 

Hoe gaan jullie nu verder? 
“Ik hoop dat over vijf à tien jaar de vereniging het goede voorbeeld geeft aan andere studentenverenigingen en dat leden elkaar op ongewenst gedrag aanspreken. We zijn ons ervan bewust dat we er nog niet zijn. We zijn een cultuurcommissie aan het opstarten. De commissieleden zitten twee jaar lang in de commissie, waarbij de in- en uitstroom van leden elkaar afwisselt, zodat er kennis wordt behouden.”