UU-onderzoek: minder bang door knuffel met robot?

Vol spanning klim je omhoog in de achtbaan, het moment van afdaling is bijna zo ver en in een flits grijp je de hand van degene naast je. Deze korte aanraking kan al helpen om angsten te onderdrukken. Maar maakt het uit van wie die hand is? Kan het net zo goed die van een vreemdeling zijn? Of misschien zelfs die van een robot? 

Deze vragen stonden centraal in het onderzoek van experimenteel psycholoog Anouk Keizer van de Universiteit Utrecht en haar collega’s van de Dutch Touch Society. Samen met onderzoekers van verschillende universiteiten ontwikkelde het team een knuffelrobot die ze testten op festival Lowlands (zie video onder dit verhaal). De deelnemers kregen een korte, enge film te zien. Er werd vervolgens gemeten of ze minder stress hadden als ze de hand van een ander vasthielden of een knuffelrobot met kunstmatige hartslag.

Het onderzoek naar aanraking op welzijn werd genomineerd voor de Klokhuis Wetenschapsprijs. Deze prijs is in het leven geroepen om kinderen op een laagdrempelige manier te betrekken bij Nederlands wetenschappelijk onderzoek. 

Keizer legt uit dat het voor kinderen een belangrijk onderwerp is dat de laatste jaren steeds meer aandacht vraagt. “Het gaat om de vragen: hoe vraag je consent? Hoe geef je consent? Hoe geef je je eigen grenzen aan en hoe respecteer je die van een ander?” Het gaat volgens Keizer vaak over negatieve aanrakingen, maar het is ook belangrijk om het te hebben over hoe je wél aangeraakt wil worden en hoe je daarom kunt vragen. 

Het is voor Keizer en haar team een grote eer dat Klokhuis het aanrakingsonderzoek heeft uitgekozen als thema dat belangrijk is voor kinderen, zegt ze. “Het is een mooie manier om kinderen iets te leren over een belangrijk thema, maar ook om kinderen te laten zien waar wetenschap allemaal over kan gaan. Dat het ook kan gaan over menselijk gedrag. Dat wetenschap meer is dan mensen in witte labjassen die onderzoek doen.”

Kan een robot een mens vervangen?
“In de toekomst hebben we misschien wel allerlei robots in huis. Hoe geven we aanraking met die robots vorm? Kan een robot menselijke aanraking vervangen?” Er bestaat al een slaaprobot die positieve effecten heeft op het welzijn van de mens. Het is een capsulevormig kussen dat mensen helpt om beter in slaap te vallen, vertelt Keizer. “Vergelijk het effect met een huisdier, zoals een kat die op schoot ligt waarvan je warmte, ademhaling en gespin voelt.”

Belangrijk om te weten is volgens Keizer dat een aanraking van je arm die een tafel aanraakt via andere zenuwbanen loopt en naar een ander hersengebied gaat dan een zachte aanraking van een ander mens. “We hebben ergens in de evolutie een speciaal systeem ontwikkeld voor het verwerken van aanraking van mensen, wat laat zien dat menselijke aanrakingen erg belangrijk zijn.”

Bang voor de tandarts
Keizer en haar collega’s analyseren momenteel de resultaten van het Lowlands-onderzoek. “We zien dat mensen een robot echt leuk vinden, maar wetenschappers zijn nog niet in staat geweest om via wat voor soort technologie dan ook, de menselijke aanraking na te bootsen. Dat kan alleen nog via echt menselijk contact.” 

Keizer en haar team zijn er niet per se voorstander van dat robots mensen zouden kunnen vervangen op het gebied van aanraking, maar ze willen wel weten of het mogelijk is en wat de verschillen zijn tussen mensen. “Stel iemand is erg bang voor de tandarts. Waarom helpt het dan bij de ene persoon wel als de assistente de hand vasthoudt en bij de ander niet?” 

Honger naar aanraking
Ongeveer driekwart van de mensen geeft aan meer aangeraakt te willen worden, vertelt Keizer. Hoe kan dat aantal zo hoog zijn? “Er zijn praktische redenen zoals een student die net naar een nieuwe stad verhuisd en ver weg zit van familie en vrienden.” Maar Keizer vermoedt ook dat onze maatschappij veel individualistischer geworden is waardoor er ook meer fysieke afstand is.

Misschien is het ervaren van een honger naar aanraking ook wel nuttig, denkt Keizer. “Als we dat continue een beetje hebben, fungeert het als een soort drijfveer dat we interacties met anderen blijven aangaan. Het klinkt als een crisis dat driekwart van de mensen verlangt naar meer aanraking, maar misschien heeft het dus wel een handige functie. Dat willen we graag verder onderzoeken.”

De winnaar van de Klokhuis Wetenschapsprijs wordt bekendgemaakt tijdens het InScience Film Festival in Nijmegen op zondag 8 maart. Je kunt nu nog stemmen op Keizers onderzoek “hand in hand tegen de spanning.” De winnaar krijgt een eigen Klokhuis-aflevering

Het onderzoek op LowLands