Verplicht hoorcolleges opnemen, meteen doen of niet?

Neem hoorcolleges standaard op zodat studenten ze na afloop kunnen terugkijken of terugluisteren. Dat was de boodschap van studentraadsleden Nikki de Bruijn (Vuur) en Lloyd-Leonard Opdam (Academisch Belang Utrecht) dit voorjaar aan het College van Bestuur. 

Volgens de twee raadsleden bevordert het opnemen van hoorcolleges de inclusiviteit op de universiteit. Studenten die langdurig ziek zijn, een functiebeperking hebben of mantelzorg verlenen, kunnen hierdoor makkelijker het onderwijs volgen. Bekend is volgens hen dat de studievertraging onder die studenten groot is, onder meer omdat ze vaak colleges missen. 

Maar ook de studiestress bij andere studenten neemt af als ze weten dat de stof nog eens in hun eigen tempo kunnen doornemen. Daarmee zou de UU het hoge percentage studenten met psychische problemen kunnen terugdringen, zo stelt het tweetal. 

Tenslotte past het aanbieden van opnamen volgens de initiatiefnemers in een trend waarin steeds meer studenten zelf willen bepalen hoe zij hun studie inrichten naast hun bijbaan, bestuurswerk, topsport en andere bezigheden.

Niet ten koste van opkomst 
De Bruijn en Opdam zijn zich bewust van de nadelen. Ze willen niet dat docenten zich in de gaten gehouden voelen omdat alles wat ze zeggen en doen wordt vastgelegd. Daarom moeten docenten opnamen kunnen bewerken en fragmenten kunnen verwijderen. Ze hoeven ook niet per se zelf in beeld, ze kunnen ook alleen slides tonen. 

Verder moet het niet zo zijn dat studenten het fysieke hoorcolleges gaan skippen als ze een terugkijkoptie hebben. Docenten zouden daarom mogen beslissen of ze de opname aan iedereen geven of alleen aan studenten die er door hun omstandigheden niet bij konden zijn.

Rector Wilco Hazeleger toonde zich in een raadsvergadering gevoelig voor de argumenten. Er komt nu een onderzoek en eind dit jaar maakt het CvB bekend of en hoe de UU hoorcolleges beschikbaar gaat stellen, zo staat in een reactie op de nota van de raadsleden

Maar wat vindt ons DUB-panel? Wij leggen de leden de stelling voor:

Verplicht opnemen van hoorcolleges? Meteen doen.

De meeste panelleden snappen wel dat opgenomen hoorcolleges studenten kunnen helpen. Zeker voor de doelgroepen die de twee raadsleden in de nota noemen, is het een uitkomst. 

Researchanalist Mies van Steenbergen: “Toen mijn dochter in Wageningen studeerde, kon ze daar alles terugkijken. Ze volgde het college ook live, maar luisterde thuis alles nog eens na om de stof nog beter te beheersen. Dat vond ze erg fijn.” 

Bioloog Suzan Ruijtenberg doet altijd haar best om colleges op te nemen. “Studenten kunnen, wanneer ze willen en op hun eigen tempo, de informatie nog een keer bekijken. Dat is een mooie toevoeging aan alle verschillende vormen van onderwijs die we op dit moment aanbieden.”

Liever geen verplichting
Maar de panelleden plaatsen toch vooral kanttekeningen. Zo hebben ze moeite met een verplichting. Onderwijskundige Casper Hulshof neemt zijn eigen colleges vrijwel altijd op. “Dat deed ik twintig jaar geleden al op minidisc.” Maar verplicht stellen vindt hij niet nodig. “Laat het per vak gewoon een afweging van de docent zijn.” 

Filosoof Floris van den Berg noemt het “een gunst/service van de docent als het college wordt opgenomen. Volgens hem is het opnemen van hoorcolleges ook een behoorlijke rompslomp. “Zeker voor digibeten.”

Hierin krijgt hij bijval van Suzan Ruijtenberg: “In te veel zalen is de opnameapparatuur niet op orde. Het afgelopen jaar hebben we onze cursussen uiteindelijk met onze eigen telefoon opgenomen.” 

Thuisblijven
Verder zijn er, ondanks de waarborgen die de twee raadsleden in hun voorstel willen inbouwen, zorgen over de gevolgen voor de aanwezigheid van studenten bij hoorcolleges. Filosoof Brandt van der Gaast: “De kans is groot dat die nog verder keldert.”

Bij zijn opleiding worden sommige colleges gestreamd voor studenten met een fysieke beperking. Maar opnemen gaat hem te ver. “Er zijn inderdaad studenten die aanpassingen nodig hebben om te kunnen studeren, maar zo’n werkwijze kunnen studenten ook misbruiken. Op Stanford University, bijvoorbeeld, komt 40 procent van de studenten ondertussen in aanmerking voor speciale voorzieningen.”

Masterstudent strafrecht Pien van der Meij herinnert zich dat tijdens de coronaperiode veel studenten uit gemak thuisbleven wanneer zij colleges online konden volgen. “Dat ging ten koste van de sociale interactie, betrokkenheid bij het onderwijs en uiteindelijk ook het studentenwelzijn.” 

Ze stelt een middenweg voor: “Docenten kunnen hoorcolleges bijvoorbeeld pas een week of in ieder geval kort voor het tentamen beschikbaar kunnen stellen. Zo blijven colleges primair een fysieke bijeenkomst, terwijl studenten die iets hebben gemist of behoefte hebben aan herhaling toch kunnen terugvallen op de opnames.”

Minder digitaliseren
Meerdere panelleden zeggen ook “onderwijskundige” bezwaren te zien. Innovatiewetenschapper Frank van Rijnsoever mailt bijvoorbeeld: “Een hoorcollege is meer dan alleen zenden. Ik zoek als docent ook interactie met de zaal, en probeer discussie uit te lokken. Ook wil ik graag kunnen wisselen tussen bijvoorbeeld een PowerPoint en het krijtbord. Dat is lastig als ik opnamen moet maken.”

Hij maakt zich ook zorgen over de gevolgen van het onderwijs als beeld- en geluidopnamen de privacy van studenten en docenten raken. “Ik kan mij niet voorstellen dat een privacy officer hiermee akkoord gaat. Docenten en studenten hebben het recht om niet opgenomen te worden zonder toestemming vooraf. Daarnaast ben ik bang dat studenten nog minder vragen gaan stellen, omdat zij bang zijn dat deze eeuwig bewaard blijven.” 

Floris van den Berg: “Als studenten weten dat er een opname komt, zullen ze minder of geen aantekeningen maken. En aantekeningen maken, is het begin van het je eigen maken van de kennis. Het passief doornemen van een PowerPointpresentatie is dat niet.”

Volgens Brandt van der Gaast past het voorstel niet bij het streven van zijn opleiding om juist minder te digitaliseren. “Bij ons docententeam zijn wij juist bezig om schermen te weren door gebruik te maken van geprinte readers en door laptops tijdens colleges niet toe te staan. Dit verbetert de concentratie en de betrokkenheid bij de colleges.”

De  ervaring van een hoorcollege
Als mogelijke oplossing suggereren enkele docenten dat er beter kennisclips kunnen worden verspreid dan opnamen van hoorcolleges. De kwaliteit ervan zou beter zijn dan van ad hoc opgenomen hoorcolleges. Ook raadsleden De Bruijn en Opdam noemen dat als mogelijk alternatief in hun nota.

Farmaceutisch wetenschapper Serena di Palma gooit het in haar reactie ten slotte over een andere boeg. Zij mailt: “Het gaat niet om het wel of niet opnemen van een hoorcollege, maar om het veranderen van de ervaring van een hoorcollege.” 

Als een hoorcollege alleen maar bedoeld is als kennisoverdracht van docent naar student en niet als een mogelijkheid om studenten actief te betrekken dan kunnen we net zo goed alleen maar kennisclips aanbieden, meent ze. 

Maar als de universiteit studenten actief wil laten leren en het contact tussen studenten en docenten en tussen studenten onderling wil stimuleren, dan zullen studenten toch echt naar de colleges toe moeten komen. “Dan is wel een voorwaarde dat we hen een bijeenkomst bieden waarin betrokken studenten en docenten ook gedachten en meningen – en dus niet alleen kennis – kunnen uitwisselen.”

Door clips en ander leermateriaal aan te bieden kunnen studenten volgens Di Palma worden voorbereid op de interactieve hoorcolleges zoals zij die voor zich ziet. “En dan zouden studenten zich echt niet meer druk maken over de vraag of een hoorcollege is opgenomen of niet. Ze zouden simpelweg de ervaring niet willen missen!”

Ben jij niet bang om je mening te geven? En voel jij je betrokken bij je universiteit, je studie en het Utrechtse studentenleven? Misschien vind je het dan leuk om lid te worden van ons DUB-panel. Meer informatie? Mail naar dubredactie@uu.nl.