Vijf manieren om minder afhankelijk te worden van Amerikaanse Big Tech

Sinds Trump weer president van de Verenigde Staten is, staat de wereldorde op losse schroeven. Sinds zijn aantreden heeft hij onder andere herhaaldelijk onze bondgenoot Denemarken (Groenland) bedreigd, heeft hij de president van Venezuela ontvoerd en is hij samen met Israël verwikkeld geraakt in een oorlog met Iran. Daarnaast heeft de denktank achter zijn beleid, The Heritage Foundation, openlijk gesproken over het ontbinden van de Europese Unie.

Ook intern speelt er een hoop, met het beruchte plan Project 2025 en natuurlijk de controverse rondom de inzet van de immigratiedienst ICE. Trump heeft zelfs bedrijven als Meta, het moederbedrijf van Whatsapp en Instagram, gevraagd gegevens van hun gebruikers te delen om tegenstanders van de immigratiedienst op te sporen.

Dit heeft binnen Europa geleid tot twijfel over in hoeverre de VS nog onze bondgenoot is, en of het land onze democratische waarden nog wel deelt. Steeds meer mensen willen daarom onafhankelijker worden van Amerikaanse bedrijven en big tech. Ik ben een van hen. Niet alleen boycot ik zo veel mogelijk Amerikaanse producten, ik probeer in mijn privéleven ook over te stappen van Google, Android, Whatsapp en Microsoft naar Europese alternatieven. Deze tips heb ik voor jou.

Zoekmachines

Het Amerikaanse Google heeft met haar zoekmachine al lange tijd bijna een monopolypositie gehad; alle alternatieven waren veel minder goed. Maar dat is aan het veranderen. Zoekmachines als het Franse Qwant en het Duitse Ecosia zijn de laatste jaren heel erg verbeterd, terwijl de kwaliteit van Google volgens sommige gebruikers achteruit is gegaan.

Het zal even wennen zijn, maar uiteindelijk zijn beide erg goede en gebruiksvriendelijke alternatieven. En hoe meer gebruikers ze krijgen, hoe sneller ze zullen verbeteren! Beide zoekmachines hechten veel waarde aan privacy. Daarnaast zijn ze gebonden aan Europese wetgeving, wat betekent dat ze niet zomaar met je gegevens aan de haal kunnen gaan. Ecosia heeft ook nog eens een groen oogmerk, het schenkt 80 procent van de winst aan het Wereld Natuur Fonds (WNF), dus zo draag je ook nog een steentje bij aan het klimaat.

E-mail

Heel veel mensen hebben een Gmail-, Outlook- of iCloud-account, ook hier bezit de VS het grootste deel van de markt. Maar wederom zijn er goede Europese alternatieven beschikbaar. Overstappen kost wel wat tijd, omdat je al je accounts handmatig moet overzetten. Maar als je daar een middagje voor gaat zitten, is het zo gebeurd. Aan het begin zal het handig zijn om alle mails uit je oude inbox automatisch door te laten sturen naar je nieuwe mailadres, zo mis je geen belangrijke informatie tijdens de transitie. Als je alles hebt overgezet, kan je het oude adres zorgeloos verwijderen.

Ik gebruik nu zelf al een tijdje Tuta, een Duits mailprogramma dat ook meteen met een kalender-app komt. Een ander goed alternatief is het Zwitserse Proton, dat ook meteen een wachtwoordkluis, een cloud en office-programma’s biedt. Beide zijn open-source programma’s, wat betekent dat iedereen de broncode kan bekijken om te controleren of het wel veilig is. Verder kan je meerdere aliassen (e-mailadressen die in dezelfde mailbox aankomen) aanmaken, zodat je makkelijk reclame en privé gescheiden kan houden. Ze hebben allebei ook een gratis mailprogramma, dus zelfs arme studenten kunnen deze switch maken.

Office-software

Word, Excel en PowerPoint van Microsoft zijn tegenwoordig niet meer weg te denken. Maar ook hier zijn goede alternatieven voor. Zoals gezegd heeft Proton een totaalpakket met ook dit soort programma’s. Maar ook LibreOffice is een handig alternatief. Het heeft nagenoeg alle functies die de Microsoft-programma’s hebben, maar dan is het een volledig gratis, open-source softwarepakket uit Europa. Je kunt hierin alle Microsoft-bestanden openen (.docx, .xlsx, .pptx), dus de transitie is erg soepel en makkelijk. Wil je je bestanden opslaan in een cloud? Denk dan bijvoorbeeld aan het Sloveense Koofr, dat je ook kan linken aan je huidige Google en Microsoft clouds om alles op één plek te houden. De enige functionaliteit die ontbreekt ten opzichte van Microsoft, is het samenwerken in hetzelfde document. Als je dat veel doet, is Proton misschien een betere keuze.

De universiteit doet mee aan de pilot van de clouddienst NextCloud. Dit biedt net als Proton het volledige pakket, maar het vereist iets meer technische kennis om dit zelf te gebruiken.

Smartphones

Is je telefoon kapot? Koop dan niet weer een iPhone of een Android (waar Google in geïntegreerd zit), maar ga voor een telefoon van eigen bodem en vervang je Amerikaanse toestel door een Fairphone. Dit bedrijf maakt telefoons met een zo laag mogelijke klimaatimpact. Zo kan je de telefoon makkelijk repareren en krijg je acht jaar lang softwareondersteuning. Je kunt de Fairphone kopen met Android, maar ook met hun eigen besturingssysteem dat lijkt op die van Android, maar waar Google veel minder in geïntegreerd zit. Lijkt dit je niks? Dan is er nog het Finse Jolla, dat telefoons maakt die op Linux (een open-source besturingssysteem) runnen en dat privacy hoog in het vaandel heeft staan.

Communicatie en sociale media

Dit is misschien wel de lastigste, want hiervoor heb je het nodig dat andere mensen ook overstappen. Maar het is wel een heel belangrijke. De Amerikaanse sociale media Instagram, Whatsapp (Meta) en Snapchat zijn razend populair in Nederland. Meta is niet alleen Amerikaans, het krijgt ook kritiek vanwege privacy-kwesties. Ook Snapchat is in opspraak geweest; het heeft in 2022 een rechtszaak aan zijn broek gekregen vanwege het verzamelen van biometrische gegevens van zijn gebruikers. Omdat we bijna al onze online communicatie via deze programma’s doen, weten ze ook precies met welke mensen je omgaat, op welke momenten je ze spreekt en hoe vaak. Er is zelfs zoveel van je bekend, dat de Amerikaanse overheid je politieke voorkeuren denkt te kunnen achterhalen aan de hand van je profiel. Voor Instagram en Snapchat zijn er niet echt goede alternatieven op dit moment, maar voor Whatsapp gelukkig wel.

Signal is het meest populaire alternatief en veel UU’ers zijn al overgestapt of willen overstappen. Het heeft nagenoeg alle functies die Whatsapp heeft, maar het is open-source en veel beter beveiligd. Signal kan níet zo’n profiel van je opstellen, zoals Meta dat kan. Het verschilt natuurlijk heel erg per persoon hoeveel mensen uit je omgeving het gebruiken, maar geef het vooral een kans. Zodra jij erop zit, wordt het voor iemand in je omgeving ook weer makkelijker om over te stappen. Ik heb zelf mijn Whatsapp profielfoto aangepast naar een plaatje dat mensen vraagt me op Signal te bereiken, en in groepen gevraagd of we konden verhuizen naar Signal. Niet iedereen wil dit natuurlijk, maar ik heb toch best wat mensen meegekregen!

Volledig loskomen van Amerikaanse Big Tech is voor de meesten van ons niet realistisch. Maar elke overstap, hoe klein ook, is een stap richting meer controle over je eigen data en digitale leven.

Voor meer informatie over Europese alternatieven, zie www.european-alternatives.eu

UU en big tech
Binnen de Universiteit Utrecht gaan ook stemmen op om als organisatie minder afhankelijk te worden van Amerikaanse big tech. Zo schreven hoogleraren José van Dijck en Albert Meijer een open brief aan het universiteitsbestuur met het verzoek werk te maken van alternatieven voor onder meer Microsoft waarmee de UU werkt. De twee hoogleraren geven op donderdag 16 april samen met Tim van Neerbos van de directie ITS, online een lezing over de gevaren van de afhankelijkheid van big tech en wat de universiteit doet om die afhankelijkheid te minimaliseren.

De lezing Het herwinnen van digitale autonomie aan Nederlandse universiteiten is online en in het Engels. Inschrijven is verplicht en kan hier.

De Universiteit Utrecht lanceerde begin deze maand ook de website Digitale Autonomie waarop de UU vertelt welke stappen ze neemt om de afhankelijkheid van grote niet-Europese techbedrijven te verminderen.