Zijn studenten emotioneel onbereikbaar in de liefde?

“Ik hou graag controle over de relatie om niet echt gekwetst te worden”, zegt een internationale masterstudent Psychologie. “Het zorgt voor een soort halfslachtige betrokkenheid. Ik vind het eigenlijk wel triest, want ik voel echt wel heel veel voor die ander.”

Een student Global Sustainability Science vindt dat er van je wordt verwacht om “cool te blijven”. “Zo vertel ik niet dat ik mijn plannen heb gewijzigd om die jongen te zien. Na drie uur nadenken, stuur ik een berichtje van drie woorden. Ik laat geen enthousiasme merken, want officieel zijn we niet samen”, zegt de international.

“Afstandelijkheid wordt beloond, terwijl emotionele beschikbaarheid wordt afgestraft”, zegt een Belgische student Economie. "Dat is mijn ervaring met daten in Utrecht. Ik heb het zelfs een tijdje overgenomen, en nu laat ik het maar zo hoewel het voor mij nog steeds onnatuurlijk voelt. Ik blijf me afvragen in hoeverre ik moet doen alsof ik niet echt om iemand geef, voordat het ook echt zo is.”

Alle studenten in dit artikel wilden alleen anoniem meewerken. Dat is misschien veelzeggend in een datingcultuur waarin het als nadeel wordt gezien om je emotioneel te binden aan iemand, zoals deze studenten vertellen. Maar misschien is hun emotionele terughoudendheid minder een persoonlijke tekortkoming dan een coping mechanisme. Halfslachtige relaties zijn misschien gewoon een reactie op het ontbreken van stabiliteit in hun leven.

Beperkte emotionele capaciteit
Psycholoog en universitair docent aan de Universiteit Utrecht Leslie van der Leer doet onderzoek naar moderne relatiedynamiek en volgens haar is het niet slechts een keuze om emotioneel afstand te houden.

“Het steeds snellere en veranderlijkere leven van studenten maakt hen echt minder emotioneel beschikbaar”, legt ze uit. “Er wordt tegenwoordig veel meer van hen gevraagd: ze verhuizen, ze gaan op uitwisseling, de cultuurschok van een andere omgeving, voortdurend nieuwe contacten leggen en oude onderhouden. Ze zijn uitgeput door dingen die hun leven voortdurend destabiliseren.”

“Vanuit evolutionair-psychologisch perspectief zijn onze hersenen niet gemaakt voor deze snelle, hyperglobaliseerde en hyperverbonden realiteit”, zegt Van der Leer. “Het vereist allemaal een aanzienlijke cognitieve en emotionele inspanning.”

Een derdejaars student Economie kan zich hierin vinden. Voor hem is emotionele onbeschikbaarheid een bewuste keuze. “Aangezien dit mijn laatste studiejaar in Utrecht is, lijkt is het haast ondenkbaar om echt emotioneel betrokken te raken met iemand. Dat kan ik op dit moment niet gebruiken.” Hij ontmoet zijn dates op apps en houdt het casual. “Maar ik ben wel heel eerlijk over mijn intenties.”

“Ik heb me gerealiseerd dat ik op nu slechts losse contacten aankan”, zegt een student geesteswetenschappen. “Ik ga binnenkort verhuizen en na het afstuderen is alles onzeker. Stages, huisvesting… alles is onzeker. Het is niet dat ik nabijheid vermijd, ik heb gewoon niet de stabiliteit om dat vol te houden.”

Van der Leer merkt op dat sommige mensen meer moeite hebben met deze “half geïnteresseerde” situatie dan anderen. “Sommigen kunnen relatief goed functioneren in losse, oppervlakkige relaties, terwijl anderen echt lijden onder het ontbreken van diepgaand contact.”

Ik hou mijn opties open

Keuzestress
Datingapps hebben bijgedragen aan het feit dat mensen op zoek naar liefde haast chronisch besluiteloos zijn geworden. Eindeloos swipen, meerdere gesprekken tegelijk voeren met potentiële liefdes en een enorme keuze kunnen ervoor zorgen dat elke beslissing voorlopig of zelfs overbodig aanvoelt.

“Er is een onderzoek dat aantoont dat hoe meer profielen je ziet, hoe groter de kans is dat je alle opties afwijst”, legt Leslie uit. “Met minder opties is het makkelijker om te kiezen.” Ze vergelijkt dit fenomeen met een bekende bevinding in de marketingpsychologie, waaruit blijkt dat consumenten veel eerder geneigd zijn een pot te kopen als ze zes smaken jam krijgen aangeboden in plaats van vierentwintig. “Te veel opties verlammen de besluitvorming.”

Volgens haar moedigt de swipecultuur gebruikers ook aan om mensen snel te beoordelen, eindeloos te vergelijken en net zo snel weer verder te gaan. De mogelijkheid dat je een nog geschiktere partner vindt, lijkt altijd maar één swipe verwijderd.

Een student Philosophy, Politics & Economics zegt de opties graag open te houden. “Ik ga er altijd vanuit dat de ander dat ook doet. Dit neemt niet weg dat ik het erg leuk vind om bepaalde mensen te zien, maar ik denk gewoon dat het niet genoeg is om de mogelijkheid van nog betere relaties uit te sluiten en nieuwe mensen te blijven ontmoeten.”

Een economiestudent voegt toe:  “Nu kun je tijdens het ontbijt met meerdere mensen tegelijk appen. Het is zo gemakkelijk en kost zo weinig moeite dat het luiheid in de hand werkt. Traditionele romantiek is dood”, voegt een medestudent toe.

Volgens de wetenschapper beïnvloeden de datingapps meer levenskeuzes. “Jongvolwassenen gaan later relaties aan, hebben later seks en navigeren door een steeds groter wordende grijze zone van relaties, situationships en alles daartussenin.”

Je kunt met verschillende mensen tegelijkertijd appen tijdens het ontbijt

Veilige strategie
De term situationship is een nieuwe relatieterm. Van der Leer vindt de paradox die het woord oproept grappig. “Het is eigenlijk een nieuwe term voor ‘ik weet niet wat ik wil’. Het ironische is dat daar nooit een zelfstandig naamwoord voor was. Nu dus wel omdat mensen het hebben over in of uit een situationship zitten.”

In wezen weerspiegelt het benoemen van een relatie als een situationship een uitgestelde keuze, zegt ze. In plaats van actief iets uit te proberen of zich duidelijk te committeren, blijven veel jongvolwassenen in onduidelijkheid hangen. Van der Leer legt uit dat het ontbreken van labels weliswaar flexibiliteit biedt, maar ook de kwetsbaarheid vermijdt die gepaard gaat met het benoemen van verwachtingen.

Voor velen voelt deze onduidelijkheid veiliger dan duidelijkheid, dus zijn situationships een veilige strategie. Het beschermt ze tegen afwijzing, teleurstelling en niet beantwoorde gevoelens. Maar het houdt ook diepere intimiteit op afstand.

Van der Leer benadrukt dat niet alle vormen van onthechting inherent ongezond zijn. “Er is een belangrijk verschil tussen onthecht zijn van mensen en niet gehecht zijn aan een specifiek resultaat. Een open geest houden, zien wat iets is, in plaats van wat het moet zijn, kan gezond zijn.”

Als je niet echt iets toevoegt aan mijn leven, houd ik je op afstand

Verhoogd zelfbewustzijn
Van der Leer voegt toe dat de halfslachtige houding die veel voorkomt bij jongvolwassenen ook geworteld is in een verhoogd zelfbewustzijn. Sociale media en populaire psychologie hebben hen vertrouwd gemaakt met concepten als hechtingsstijlen en emotionele grenzen, waardoor ze nieuwe kaders hebben gekregen om relaties te begrijpen.

Een derdejaars Geschiedenis bevestigt dit. “Mijn sociale media staan vol met relatieanalyses, video's over narcistisch gedrag, emotionele rode vlaggen en waar je op moet letten bij een gezonde partner. Het heeft me echt geholpen om de mensen met wie ik in het verleden heb gedatet beter te begrijpen. Ik heb nu het gevoel dat ik de taal en de middelen heb om bepaalde dynamieken te verklaren zonder mezelf de schuld te geven. Ik kan het gewoon erkennen voor wat het is en verdergaan.” 

Genderdynamica
Hoe zit het met de genderdynamiek in dit scenario? “Het stereotype ziet mannen als degenen die gehechtheid vermijden, half geïnteresseerd zijn en meer terloops betrokken. Maar tegenwoordig zijn vrouwen ook steeds onafhankelijker en emotioneel afstandelijker”, zegt Van der Leer. "Er is een groeiende mentaliteit van: 'Als je niet echt iets toevoegt aan mijn leven, houd ik je op afstand’.”

Ze geeft aan dat modern onderzoek nuance aanbrengt in traditionele aannames over emotionele afhankelijkheid. “We hebben in college een paper besproken waaruit blijkt dat mannen voor hun welzijn meer afhankelijk zijn van vrouwen en daarom minder snel een relatie beëindigen. Vrouwen hebben over het algemeen bredere, veiligere en meer diverse sociale ondersteuningssystemen.”

Heb er de energie niet voor
Van der Leer wil emotionele afstandelijkheid een nieuw kader geven: niet vanuit onverschilligheid, maar door vermoeidheid. Ze denkt dat vermoeidheid een bepalende factor is geworden in moderne intimiteit. “Er gebeurt gewoon zoveel, en het meeste daarvan is niet goed. De constante stroom van crises en verontrustend nieuws online verkleint de emotionele ruimte die mensen voor elkaar hebben.” In een wereld die zelden vertraagt, heeft emotionele afstand misschien minder te maken met onverschilligheid en meer met voorzichtigheid.

“Ik heb nauwelijks de energie om mijn vriendschappen bij te houden, hier of thuis”, bevestigt een internationale derdejaars student bij geesteswetenschappen. “Het voelt onmogelijk om me intensief met nieuwe mensen bezig te houden met alle colleges, mijn werk en het volgen van het nieuws over wat er misgaat in de wereld, Ik geef daar wel om, maar ik heb er gewoon de bandbreedte niet voor.”