Van Ceuta naar Utrecht

Er is deze zomer genoeg gebeurd om een column over te schrijven. Recent nog werden in een stilteruimte van onze universiteit twee korans onder een tafelpoot aangetroffen, tussen bierdopjes en resten van vermoedelijk bier. Een incident dat vragen oproept over respect en moslimhaat op de universiteit. 

Maar deze zomer ben ik na veertien jaar terug in Ceuta. Dus begin ik daar. 

Ik zit op het balkon van de flat die vroeger van mijn oma was. Ik zie de zee en aan de overkant Marokko. Vandaag geen mist, geen afstand, geen abstractie. 

Eind juli kwamen tienduizenden mensen vanuit Marokko Ceuta binnen. 

Tientallen overleefden het niet. Op het nieuws is Ceuta een crisis. Voor mij is het de plek waar een groot deel van mijn jeugd afspeelde, tijdens de lange vakanties bij mijn familie. 

Ceuta zit al generaties in mijn familiegeschiedenis. Volgens een familieverhaal kookte mijn opa voor de Regulares. Niet in de linie, maar in de keuken. De Regulares waren Marokkaanse troepen in Spaanse dienst en zouden later een belangrijke rol spelen in de Spaanse Burgeroorlog.

Op 20 juli reed Ferran Torres in een open bus door Madrid, een dag nadat Spanje wereldkampioen was geworden. Op zijn hoofd een rode pet: Make Spain Great Again. Later zei hij dat het niets met politiek te maken had. Hij wist weinig van politiek, zei hij. Hij wilde Spanje gewoon weer bovenaan zien. 

Ergens geloof ik hem. Dat is precies wat me dwarszit. 

Niets van politiek weten is ook een positie. 

Deze zomer is het 90 jaar geleden dat de militaire opstand begon die de Spaanse Burgeroorlog in gang zette. Niet in Madrid, maar in Noord-Afrika. Eerst in Melilla, daarna onder meer hier in Ceuta en in Tetuán. Franco kwam naar Tetuán en het Ejército de África werd naar het Spaanse vasteland gebracht. De Regulares vochten vooraan mee. 

Negentig jaar later is Ceuta opnieuw een grens waar wordt bepaald wie bij Spanje mag horen en wie niet. Dezelfde grond, een andere richting. 

Onder beelden van de afgelopen weken staan reacties van mensen die Ceuta waarschijnlijk kort daarvoor nog niet op een kaart konden aanwijzen, maar nu precies weten wie welkom is en wie niet. Alsof je eerst moet vaststellen waar iemand vandaan komt voordat zijn ellende mag tellen. 

Mensen in Ceuta hebben het zwaar. Mensen die de grens proberen over te komen ook. Blijkbaar voelt het inmiddels bijna onmogelijk om beide zinnen tegelijk uit te spreken. 

Over een week ben ik weer in Utrecht. Ik studeer Spaanse Taal & Cultuur en heb in vier jaar nauwelijks iets over Ceuta gehoord. Geen college dat ik me herinner, geen leeslijst waarop de plek centraal stond. Spanje hield in mijn opleiding meestal op bij de Straat van Gibraltar. 

De een kan zeggen dat hij niets van politiek weet. De ander hoeft alleen zijn achternaam te spellen om eraan herinnerd te worden dat de politiek hem wel ziet. 

Er moet iemand altijd onder je staan. Anders betekent bovenaan staan blijkbaar niets.