Een nieuwe term voor het lekenpraatje?

Twee jaar geleden ging een wens van heel veel UU-promovendi in vervulling: ze mochten eindelijk, net als promovendi op veel andere universiteiten, een korte, makkelijk te volgen, presentatie over hun onderzoek geven vlak voor de verdediging van hun proefschrift. Dat is leuk voor de familie en vrienden in de zaal, die daarna de verdediging hopelijk iets beter kunnen volgen. Bijkomend voordeel: het kan goed zijn tegen de zenuwen van de promovendi. Die kunnen tijdens deze presentatie wennen aan de zaal en hebben in ieder geval de eerste 10 minuten van de ceremonie helemaal in eigen hand.

Belangrijker nog is dat het de promovendus ook een kans geeft om aan wetenschapscommunicatie te doen. Je verhaal vertellen voor een breed publiek is verre van triviaal, en waar beter dit te oefenen dan voor een zaal vol met bekenden. Heel fijn dus dat het Centrum voor Wetenschap & Cultuur een training aanbiedt – zodat promovendi de kans krijgen dit echt goed te doen. 

Volgens de pedellen geeft inmiddels 85 procent van de promovendi zo’n presentatie waarmee het faciliteren van het lekenpraatje een heel goed idee is gebleken.

Maar: waarom die naam??

Lekenpraatje is minder erg dan de Engelse term layman’s talk, maar er klinkt een denigrerende toon in door. De meeste promovendi steken heel veel tijd in hun presentatie, die er strak en gelikt uitziet – veel meer dan een “praatje”. Daarnaast proberen we met Open Science heel erg weg te komen van de wij-zij-dichotomie tussen wetenschap en samenleving; maar dan wordt het publiek tijdens promotieplechtigheden weggezet als “leek”. Dit is natuurlijk niet zo vriendelijk…

Vlak voor de zomer sprak ik hierover met wat collega’s van het Freudenthal Instituut, en we kwamen al snel met veel betere termen. 

Een belangrijke eigenschap van het lekenpraatje is dat het vóór de promotieplechtigheid is. We zouden het dus de proloog kunnen noemen – een kleine kwinkslag naar de drie grote wielerrondes die in Utrecht zijn gestart. Ook leuk is de muziekvariant: de ouverture. Of de culinaire variant: de amuse. Of de woordspeling met een schoen: de instapper. En als we het wat zakelijker en letterlijker willen houden, kunnen we het lekenpraatje voortaan de introductie noemen. 

Maar mijn favoriet is de opwarmer. Omdat dat precies dekt wat de presentatie voor de promotieplechtigheid is: een opwarmer voor het publiek en vooral ook voor de promovendus zelf. Zodat die er, opgewarmd en wel, een spetterende show van kan maken!