Tips voor de U-raad
Het democratisch tekort aan de UU
Annelien de Dijn, foto Ivar Pel/DUB
Hans Brug, de nieuwe collegevoorzitter, vindt het belangrijk dat de universitaire gemeenschap zich betrokken voelt bij het reilen en zeilen op de universiteit. “Een universitaire gemeenschap die over alle belangrijke onderwerpen het werkelijke gesprek met elkaar voert, is van groot belang”, zo laat hij noteren in een kennismakingsinterview met DUB. Maar tegelijkertijd ziet Brug het maken van een democratiseringsslag uitdrukkelijk níet als onderdeel van zijn opdracht. De bestaande structuren voor overleg tussen de werkvloer en het College van estuur acht hij op het moment voldoende.
En dat is jammer, want de Universiteit Utrecht kampt duidelijk met een democratisch tekort.
Hoe groot dat tekort precies is, bleek onlangs nog maar eens in de context van de ‘zelfregie’ over Engelstalige opleidingen. In april 2025 hadden de bestuurders van alle Nederlandse universiteiten onderling afspraken gemaakt over de inperking van Engelstalige opleidingen. Door middel van deze ‘zelfregulering’ hoopten de universiteitsbesturen verdere politieke inmenging in hun onderwijsaanbod te voorkomen. Brugs voorganger Anton Pijpers had daarbij beloofd de opleiding Economie aan de UU volledig te vernederlandsen.
Alleen was de collegevoorzitter vergeten daarover iemand te consulteren of zelfs maar in te lichten, inclusief de decaan en medewerkers van het betrokken departement. Ook de Universiteitsraad was op geen enkel moment betrokken bij deze plannen, terwijl dat wel zo was afgesproken in de context van de Universiteiten van Nederland (UNL). Docenten van de betrokken opleiding werden pas maanden later - in december 2025 - ingelicht. Zij waren begrijpelijkerwijze in ‘shock’, en vreesden voor ontslagen. De landelijke actiegroep WOinActie sprak van ‘machtswillekeur’.
Uiteindelijk kwam de redding van buitenaf: een nieuw kabinet trad aan; de Engelstalige opleidingen die eerder nog op het punt stonden om afgeschaft te worden, mochten plotseling wel blijven bestaan. Maar de vertrouwensbreuk was daarmee natuurlijk niet plotsklaps geheeld. Wat heeft het College van Bestuur nog allemaal voor ons in petto, zo vroegen veel medewerkers zich af?
De UU is natuurlijk niet de enige Nederlandse universiteit die met dit probleem kampt. Zo spraken de collegevoorzitters in het kader van de zelfregulering óók af om alle opleidingen Psychologie in de Randstad te vernederlandsen. Ook dit leidde tot grote onvrede onder de betrokken opleidingen, die zich niet gehoord voelden in het proces. En ook hier werden de medezeggenschapsraden van de betrokken universiteiten niet meegenomen. De zogenaamde zelfregie illustreerde daarmee dus vooral hoe top-down Nederlandse universiteiten georganiseerd zijn – en ook waarom dat zo problematisch is.
Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat het vertrouwen van medewerkers aan Nederlandse universiteiten – voor zover dat gepeild wordt in de medewerkersmonitoren – erg laag blijkt te zijn. Aan de Universiteit Leiden bijvoorbeeld heeft slechts 12 procent van de medewerkers vertrouwen in de organisatie, zo bleek uit het werkbelevingsonderzoek van 2025. (In de tweejaarlijkse medewerkersmonitor van de UU wordt deze vraag niet gesteld.)
We moeten dus wél werk maken van verdere democratisering aan onze universiteit. Aangezien het initiatief daartoe vermoedelijk niet van onze bestuurders zal komen, wil ik bij deze een oproep doen aan de U-Raad om daar stappen in te zetten.
Ik doe hierbij alvast drie concrete voorzetten.
-Ten eerste: de Universiteitsraad zou instemmingsrecht moeten opeisen bij de benoeming van de leden van het College van Bestuur.
-Ten tweede: de Universiteitsraad zou haar controlerende functie nog assertiever kunnen uitoefenen, in het bijzonder door actiever gebruik te maken van haar instemmingsrecht op de begroting.
-En tenslotte zou de U-Raad zich hard moeten maken voor een collectief abonnement op ScienceGuide.. Een onafhankelijke pers is immers ook cruciaal in elke zichzelf respecterende democratie.
Medewerkersblik, en Staff's Viewpoint op de Engelse pagina, is de plek waar werknemers van de Universiteit Utrecht hun kijk op het universitaire leven delen. Studenten van de Universiteit Utrecht doen dit in de columnreeks Studentenblik en Students' Viewpoint. Lees ze allemaal!
Beste Annelien de Dijn, dank voor deze scherpe column.
Om nog een concreet voorbeeld te geven van het ‘top-down’ beleid: de universiteit heeft nooit getoetst of studenten de overgang naar een uitsluitend digitale studentenkaart eigenlijk wel steunen. In de praktijk hoor ik van veel medestudenten dat zij de voorkeur geven aan een fysieke kaart, niet alleen om smartphone-afhankelijkheid te verminderen, maar ook vanwege praktische zaken zoals een lege batterij.
Zelf ervaar ik als niet-smartphonegebruiker grote barrières; de huidige "oplossing" is een geprinte A4-verklaring die in de praktijk niet geaccepteerd wordt door personeel bij bijvoorbeeld de Botanische Tuinen. Dit getuigt niet van inclusiviteit of democratische inspraak. Ik heb dit inmiddels voorgelegd aan de Universiteitsraad en wacht op een reactie :)