Universitaire GGZ-zorg: tussen wachtlijst en schip

Het is de zomer van 2019. Ik ben 16, werk bij de Lidl, en heb vers mijn vwo-diploma op zak. In september ga ik studeren. Bij Leiden University College, dus ik ga ook meteen het huis uit. Ik lijk een mooie toekomst tegemoet te komen. 

Enkele maanden later ga ik volledig op m’n bek. Verstrikt in een web van persoonlijke omstandigheden en executieve dysfunctie was het onmogelijk om alle ballen hoog te houden. Niet verrassend; mijn inmiddels 17-jarige frontale kwab is immers nog niet volgroeid.

Thuiswonend kon ik koken, voor mezelf zorgen, en studeren. Op kamers is dat toch anders. Op de achtergrond spookt de gedachte dat ik met die maximale lening, om mijn huur en boodschappen te betalen, elke maand 1000 euro dieper in de schulden kom te zitten. Meer geld dan ik me kan inbeelden. Ik probeer wel bij te verdienen, maar met mijn kassabaantje die 5 euro per uur (grensoverschrijdende opmerkingen gratis inbegrepen) betaalt, is dat een druppel op een gloeiende plaat.        

In mijn herinnering was het niet makkelijk om een afspraak te krijgen met de studieadviseur, maar ik ging mijn BSA waarschijnlijk niet halen, dus ik moest wel. Een concrete reden voor de studievertraging kon ik niet geven, want ik snapte zelf ook maar half wat er misging. Dus kreeg ik het advies om me uit te schrijven. En zo geschiedde.     

Ik had gelukkig een supportnetwerk sterk genoeg om niet in een afgrond te belanden. Tijdens corona in 2020 begon ik weer met studeren. Dat kon ik langzaam opbouwen, net zoals je een geblesseerde spier weer in conditie krijgt. Ik ben heel dankbaar voor de ondersteuning die ik toen heb gehad. Als de studieadviseur stug volgens het boekje had gedacht, had het heel anders kunnen lopen. 

Weggebonjoured met een vwo-diploma
In Nederland wordt een probleem vaak als opgelost beschouwd, als je kan aantonen dat het niet jouw verantwoordelijkheid is om op te lossen. Dat zie ik ook in D66-minister van Onderwijs Rianne Letschert, die vindt dat universiteiten studenten maar vaker moeten doorverwijzen en ouders hun kinderen weerbaarder moeten opvoeden. Mijn hemel, wat een toondove uitspraak. 

Natuurlijk is het niet de bedoeling dat de studentenpsycholoog je kindertrauma’s gaat uitpluizen, maar een holistische aanpak heeft ongekende waarde. Het is niet voor niks dat middelbare scholen ook hun eigen schoolpsychologen hebben die, waar nodig, in contact staan met docenten, mentoren en ouders. Als kind is school onderdeel van je supportnetwerk, met een zekere zorgplicht. Het moment dat je een vwo-diploma in je hand gedrukt krijgt, lijkt die zorgplicht te vervallen, en ben je aan de universiteit op de eerste plaats een klant. 

Een 18-jarige is misschien op papier volwassen, maar is vrij letterlijk ook nog steeds een tiener. Je brein is niet volgroeid, je bent nog 3 jaar niet financieel zelfstandig, en je verdient de helft van het wettelijke minimumloon. Desondanks kan je niet zomaar de helft van je huur betalen. Waar 18-jarigen behandeld zouden moeten worden als ergens tussen tiener en zelfstandige volwassene in, worden ze eigenlijk behandeld als één halve, minderwaardige volwassene. 

Je kan de verantwoordelijkheid bij de ouders proberen te leggen, zoals Letschert wil, maar we weten allemaal dondersgoed dat veel ouders die weerbaarheid zelf niet hebben. Genoeg ouders met financiële problemen, verslavingsproblematiek, eigen mentale problemen, en ga zo maar door. Voor de meest zwart-witte gevallen zijn er regelingen, maar de mensen met opstapelende kleinere problemen worden vergeten. Hoeveel kinderen vallen zo tussen wal en schip?

Stijgende huizenprijzen en een krimpend toekomstperspectief
Neoliberaal individualisme is kil en koud. Wanneer het je niet de loopgraven in stuurt, stuurt het je door een kafkaësk labyrint waar je na elke hoek om een trap na krijgt: “eigen verantwoordelijkheid”. Psychologische zorg nodig omdat je bent verkracht (wat één op de tien studentes overkomt)? Dan betaal je eerst je “eigen risico”. Kan je niet meer werken, en wil je je ziek melden? Helaas, je hebt een nul-urencontract. Eigen schuld, je hebt er zelf je handtekening onder gezet. 

Er is geen manier om een kind op te voeden om weerbaar te zijn tegen de verschrikkingen die velen meemaken. Gelijktijdig neemt de druk van het banale ook enkel toe, met stijgende huizenprijzen en een krimpend toekomstperspectief. Vind je het gek dat de wachtlijsten overlopen?

Studentenblik,  en Students' Viewpoint op de Engelse pagina, is de plek waar studenten van de Universiteit Utrecht hun kijk op het universitaire- en studentenleven delen. Medewerkers van de UU doen dit in de columnreeks Medewerkersblik en Staff’s  Viewpoint.