Urgente vraag: moet de UU samenwerken met Defensie?

In Leiden laaide begin deze maand een debat op over een nieuwe minor over veiligheid en weerbaarheid. ‘Veiligheid’ wordt daar zo letterlijk genomen dat Leidse studenten 15 studiepunten kunnen verdienen met een reservistentraining. Dat klinkt bekend: mocht Nederland onder vuur komen te liggen, houdt Leiden het nog wel even vol.

Het debat riep een vraag bij me op: is defensie ondertussen ook onderdeel van het takenpakket van de universiteit? Die vraag was tot voor kort filosofisch, maar lijkt nu urgent en concreet.

In Utrecht zijn we nog minder ver (heen) dan Leiden. Discussies, gesprekssessies en lunches duiden eerder op een voorfase met veel dialoog. Maar in mijn eigen omgeving merk ik dat in dat soort gesprekken de nadruk nog steeds ligt op de vraag óf we moeten samenwerken met Defensie, in plaats van hóe. Filosofisch erg interessant, maar in de werkelijkheid allang passé. 

In bredere zin is de universitaire wereld immers al lange tijd (in)direct verbonden aan Defensie. De universiteit staat midden in de samenleving; een plek waar Defensie zich ook naartoe beweegt. 

Denk aan innovaties in de kunstmatige intelligentie die worden opgepikt. Bovendien, Defensie raakt al lang niet meer alleen aan pief-paf-poef: sociologische vraagstukken over weerbaarheid, militaire geschiedenis, het internationaal recht – het zijn voorbeelden die duiden op onvermijdelijke raakvlakken tussen Defensie en de universiteit.

De vraag óf we ons moeten verbinden aan Defensie, blokkeert bovendien een veel belangrijkere vraag: onder welke voorwaarden werken we samen, en hoe zorgen we ervoor dat de academische onafhankelijkheid gewaarborgd blijft en we straks niet onvoorwaardelijk staan te kwispelen en kwijlen voor een bot van 1,15 miljard euro?

Dialoog over dergelijke voorwaardes is niet vaag, integendeel. Universitair docent Lauren Gould besprak de concrete dilemma’s in gesprek met de Tilburgse mediaorganisatie De Kanttekening: bij defensie-gefinancierd onderzoek bestaan er uiteenlopende belangen over de onderzoeksvragen, wie er mag werken aan het onderzoek en de presentatie van de resultaten.

Andere voorbeelden om over na te denken: een hoogleraar in dienst bij Defensie? Een technologische samenwerking met de defensie-industrie? De inzet van data-onderzoek voor cyberveiligheid en ondersteuning van militaire besluitvorming? Het zijn voorbeelden uit Tilburg en Delft, en voorbodes van dilemma’s die de UU te wachten staan. Laten we daar voorbereid op zijn.

Studentenblik,  en Students' Viewpoint op de Engelse pagina, is de plek waar studenten van de Universiteit Utrecht hun kijk op het universitaire- en studentenleven delen. Medewerkers van de UU doen dit in de columnreeks Medewerkersblik en Staff’s  Viewpoint. Lees ze allemaal!