Waarom wordt alles langs meetlat van productiviteit gelegd?

Eén van de voordelen van acht huisgenoten is de voortdurende gezelligheid in de woonkamer. Bij het ontbijt, de lunch of tijdens het koken vind je altijd wel iemand om mee te praten. Over dates, planten of boerderijdieren bijvoorbeeld. 

Een ijsbreker die vrijwel altijd valt: “Wat ga je doen vandaag?” Of: “Wat heb je gedaan vandaag?” Het vaakst komen we uit op “Productieve dag gehad!” of “Lekker even uitgerust dus?” Dezelfde rituele dans doet zich voor tijdens gesprekken op werk, bij de koffie en in de collegezaal. 

Natuurlijk zorgt dat vertellen van je weekplannen voor nieuwe gespreksstof. Maar waarom wordt alles telkens langs zo’n meetlat van productiviteit gelegd?

Categorieën die als het productiefst worden beschouwd, op alfabetische volgorde: boodschappen, lezen, planten water geven, schoonmaken, sport, studie en werk. Waardeoordelen over andere activiteiten, bijvoorbeeld sociaal, vervallen daarentegen vaak in “Lekker”, “Ook belangrijk!” of “Goede balans”. 

Maar over welke balans hebben we het dan? Productiviteit gaat uit van vooruitgang, maar waarnaartoe? Een soort einddoel – het zijn van een academic weapon of de allerfitste versie van jezelf? In die zin strompel je van het ene ‘productieve’ succes – of falen – naar het andere. Van deadline naar tentamen, van marathon naar salarisverhoging.

Misschien ontkom je er niet aan. Zo zijn lijstjes voor mij verslavend. Een ultiem teken van productiviteit, een soort zwemdiplomaatje om aan einde van de dag apetrots in de woonkamer te tonen. Toch blijft de betekenis van wat ik doe, en waarom, door zo’n lijstje achter: het aftikken van activiteiten wordt een doel op zich.

Een andere bijkomstigheid: een dag zonder lijstje is een dag niet geleefd. Geen vinkjes betekent onproductief. Wat heb ik dan eigenlijk bereikt? Is mijn dag dan mislukt?

Zo meten we voortdurend de ‘waarde’ van een dag. De meeteenheid is elke mogelijke vorm van erkenning, desnoods van jezelf: één shotje dopamine per vinkje. 

Misschien is het al te laat, misschien is het ‘doen om iets’ al wel zo ingesleten dat daar niet meer van los te komen is. Het deed me denken aan de instrumentele rationaliteit van Habermas: onze leefwereld wordt ‘gekoloniseerd’ door de staat en de markt, waardoor we voortdurend denken in efficiëntie.

Maar misschien is mijn zorg net een stukje algemener. Al het bereiken, plannen en afmaken zorgt voor een continue wedstrijddruk. 

Wat als we stoppen met meten? Wat als we in plaats daarvan vragen naar het fijnste of leukste moment van de dag? Als nieuwsgierigheid geen doel, maar gewoon ‘nieuwsgierigheid’ kan zijn. Of lezen niet ‘uitlezen’ of ‘studeren’, maar gewoon verwondering. Is elke dag dan niet gewoon gelukt?

Studentenblik,  en Students' Viewpoint op de Engelse pagina, is de plek waar studenten van de Universiteit Utrecht hun kijk op het universitaire- en studentenleven delen. Medewerkers van de UU doen dit in de columnreeks Medewerkersblik en Staff’s  Viewpoint.