Wat als Jason Arday…..

Niet lang nadat er honderden artikelen in de Britse pers waren verschenen over de frauduleuze carrière van Jason Arday, nam de jonge, zwarte activistische socioloog ontslag bij de universiteit van Cambridge. Dagen later werd hij dood aangetroffen in zijn appartement. Hij zou de hand aan zichzelf hebben geslagen. Kort daarna barstte de discussie los over de vraag  of hij niet slachtoffer was geweest van een racistische heksenjacht (zie voor details de NRC van 20 augustus 2026). Had de universiteit hem niet in bescherming moeten nemen? Had deze tragedie een andere afloop kunnen hebben?

In dit stukje wil ik de lezer vier scenario’s voorleggen, die een andere gang van zaken bieden. Aan de lezer de keuze: welk scenario zou jij kiezen? Beschouw dit als een oefening in toegepaste ethiek. Maar voordat ik mijn scenario’s presenteer, formuleer ik drie randvoorwaarden waarbinnen deze scenario’s zich  afspelen: 
a) racisme is een diepgeworteld fenomeen dat ook in onze instituties terug te vinden is 
b) fraude ondermijnt de bestaansvoorwaarde van wetenschap 
c) Jason Arday was een kwetsbare man die bovendien een groot vermogen tot fabulaties had

De scenario’s

1. De pers krijgt lucht van de malversaties in het werk van Arday, maar besluit er geen ruchtbaarheid aan te geven om racisme niet in de kaart te spelen. De universiteit van Cambridge, die eerder een onderzoek had ingesteld naar zijn werk en daarin niets verdachts had gezien, houdt de socioloog in dienst tot hij medio 2055 met pensioen gaat.
2. De pers gedraagt zich zoals ze zich heeft gedragen (beschuldigingen, onthullingen over zijn privéleven). De universiteit besluit Arday te berispen, maar er volgt geen ontslag, omdat dat, zoals sommige critici suggereren, het imago van de universiteit zou beschadigen, waarmee tussen de regels door haar diversiteitsbeleid wordt bedoeld. De carrière van Arday is beschadigd, maar hij blijft aangesteld.
3. De pers gedraagt zich zoals ze zich heeft gedragen. De universiteit stelt een nieuw onderzoek in. Arday wacht het onderzoek niet af en vertrekt met stille trom. Hij vindt na een half jaar emplooi aan een andere universiteit.
4. De pers gedraagt zich zoals ze zich heeft gedragen. De universiteit stelt een halfslachtig onderzoek in, waarin wel wordt gesproken van malversaties, maar er volgt geen ontslag. Arday blijft nog anderhalf jaar in dienst en neemt dan ontslag. Hij publiceert een boek over de affaire waarin hij de universiteit en de pers van systemisch racisme beschuldigt.

Er zijn nog andere scenario’s mogelijk, en binnen de geschetste scenario’s zijn varianten mogelijk. Sommige scenario’s zijn meer  realistisch dan andere. Nummer drie en nummer vier doen een beetje denken aan de Diederik Stapel-affaire en variëren daarop. Nummer een is vrij onrealistisch, maar beantwoordt aan de oproep in de Britse media tot ‘zelfonderzoek’. Nummer twee komt uit het rechts-populistische playbook.

Mijn vraag aan de lezer: is er een verloop van deze affaire denkbaar dat op de een of andere manier rechtvaardig zou zijn geweest? Dat wil zeggen: zonder de tragische afloop die het in het echt heeft gehad, maar wel beantwoordend aan wat we als ethisch aanvaardbaar, of minstens als billijk zouden beschouwen? 

Zelf denk ik dat geen van die scenario’s ook maar in de buurt komt van iets wat ik als rechtvaardig zou beschouwen. De affaire lijkt nog het meest op een Griekse tragedie: eenmaal in gang gezet, lijkt het onheil niet meer af te wenden, en iedere poging om het te keren brengt weer een ander onrecht met zich mee.

Loop jij rond met suïcidale gedachten? Praten helpt en kan anoniem: chat via 113.nl of bel gratis 113.

Medewerkersblik, en Staff's Viewpoint op de Engelse pagina, is de plek waar werknemers van de Universiteit Utrecht hun kijk op het universitaire leven delen. Studenten van de Universiteit Utrecht doen dit in de columnreeks Studentenblik en Students' Viewpoint.