Wat is hoop?

‘Hoop is dat ding met veertjes, dat zich in de ziel heeft genesteld,’ zei Emily Dickinson in een van haar bekendste gedichten. Daar, in je ziel, zingt het een lied dat nooit stopt en dat zelfs beter klinkt wanneer er een hevige storm woedt.

Psychologen, die nu eenmaal de neiging hebben dingen uit elkaar te pulken die helemaal niet uit elkaar gepulkt kunnen worden, hebben vogel Hoop onderzocht, en denken te weten hoe hij in elkaar steekt. Ze noemen het een ‘cognitief-motivationeel construct’, en rekenen het tot een van de onnoemelijk vele vermogens waarover de mens blijkbaar in meer of mindere mate kan beschikken.

Hoop is een voorspeller voor global life satisfaction, zeggen ze. Hoe hoopvoller je bent, hoe tevredener je zult zijn. Hoopvolle mensen kunnen ook beter omgaan met de moeilijke dingen in het leven. En het correleert met internaliserend gedrag (het naar binnen keren van emoties) maar niet met externaliserend gedrag (het opkroppen van emoties).

Dat en nog meer was vastgesteld aan de hand van vragenlijsten, uitgedeeld onder kinderen van middelbare schoolleeftijd in Amerika. Waar hoop vandaan komt, hadden de psychologen zich niet afgevraagd. Het is er gewoon, moeten ze hebben gedacht.* Hoop is in je ziel neergestreken, en daar zingt het nu zijn lied.

Hoe ziet hoop eruit? Twee verhalen over hoop in een hopeloze wereld.

Berlijn, zomer 1945. De oorlog is afgelopen, de stad is goeddeels verwoest. Op de muren van de ruïnes hebben de vrouwen boodschappen geschreven voor hun mannen, die terug moeten keren van het front. Overdag zitten ze op straat, en hakken ze het cement van de bakstenen die gebruikt zullen gaan worden in de wederopbouw van hun stad.

Gaza, najaar 2025. Arwa Nayef is alles kwijtgeraakt: haar leven, haar werk, haar huis. Ze leeft te midden van een kapotgebombardeerde stad, haar kinderen hebben honger, en toch weigert ze op te geven. ‘Ik was niet alleen. Niemand van ons was alleen. Gaza zit vol vrouwen die stilletjes veerkrachtig, pijnlijk vindingrijk en koppig hoopvol zijn.’**

De neiging om hoop te zien als iets dat ‘van jou’ is, dat in je ziel resideert, en waaruit je kan putten, om de moeilijkheden te trotseren die het leven biedt, is groot, maar misleidend. Hoop is een levend organisme dat voor je zingt, een metgezel, een bondgenoot, groter dan jij. Het is de gemeenschap waarin je woont, en die er zal zijn ook als jij er niet meer bent. Je deelt het met anderen, ook als er niets meer te delen valt.

Hoop is een ding met veertjes, die zich in je ziel heeft genesteld. Het is er al voordat je weet hoe je verder moet gaan.

* Michael F. Valle, E. Scott Huebner, en Shannon Suldo, M. ‘An analysis of hope as a psychological strength’, Journal of School Psychology, 2006, vol. 44, nr. 5, p. 393-406.

** UNDP: Finding light in the darkest moments: Arwa Nayef’s story of resilience. 1 September 2025.

Medewerkersblik, en Staff's Viewpoint op de Engelse pagina, is de plek waar werknemers van de Universiteit Utrecht hun kijk op het universitaire leven delen. Studenten van de Universiteit Utrecht doen dit in de columnreeks Studentenblik en Students' Viewpoint.