Wie is weerbaar?

Onlangs heb ik zo’n opwindradiootje gekocht dat tevens dienst kan doen als zaklantaarn. Ik heb het met een paar potten bruine bonen en vier blikjes tomaten in een plastic doos gestopt; samen met de van overheidswege verstrekte handleiding over wat te doen als de pleuris uitbreekt. Ik heb het onder de trap gezet. Ik ben klaar voor de oorlog. Maar ben ik ook weerbaar?

Weerbaar is het nieuwe buzzwoord. Bij mij riep het tot nu toe altijd een beetje een ouderwets beeld op. “Weerbaarheid” deed mij denken aan - laten we zeggen - de tijd dat jongens met ontbloot bovenlijf, zingend onder de zon, zandzakken aan elkaar doorgaven om de nakende dijkdoorbraak te voorkomen.

Inmiddels heb ik begrepen dat weerbaarheid minder met veerkracht wordt geassocieerd, en meer strijdbaarheid lijkt te moeten uitdrukken. De Zwitsers hebben een geweer in de kast staan, en ze hebben geleerd dat te gebruiken ook, mocht het nodig zijn. Maar wij moeten het doen met een foldertje waarin ons wordt aangeraden om, als de hele maatschappij tot stilstand is gekomen, even bij de buren aan te kloppen om te vragen hoe het gaat.

Het nieuwe kabinet moet hebben begrepen dat dit ons waarschijnlijk toch onvoldoende op de naderende oorlog voorbereidt. Het is daarom van plan miljarden vrij te maken voor defensie. En wij, academici, mogen daar een graantje van meepikken. Zolang wij tenminste duidelijk kunnen maken dat ons werk bijdraagt aan een weerbare samenleving.

Pas was er een informele informatiebijeenkomst georganiseerd door het Descartes Center over hoe samenwerking met de defensie er voor ons uit zou kunnen komen te zien. Sommigen van de aanwezigen hadden er al een beetje ervaring mee. Ze vertelden dat het ministerie bij hen allerlei beperkende voorwaarden had gesteld aan zo’n partnership.

“Zoals wat?”, vroeg ik.

Nou, denk aan screening, werd er gezegd. Van jou en je naasten. Maar dan zonder dat je de uitkomst ervan te horen krijgt. Denk verder aan restricties wat betreft toegang tot data. Denk ook aan controle over wie wat mag publiceren.

Dat leek me nogal wat allemaal. Nog niet zo heel lang geleden werd menig wenkbrauw opgetrokken, wanneer dat soort voorwaarden aan ons werden gesteld met betrekking tot samenwerking met grote commerciële bedrijven. Onderzoeks-ethisch gezien was dat toch eigenlijk niet helemaal de bedoeling, zo hadden we met z’n allen afgesproken.

Maar ik begrijp het natuurlijk wel. Desperate times call for desperate measures. Toch vraag ik in alle bescheidenheid of dit wel de weg is die we moeten gaan. Ik wil ook graag een weerbare, en als het moet strijdbare samenleving. Maar ik vind, dat we dat op een eendrachtige manier moeten proberen te bereiken, overeenkomstig de idealen die ik uit een blijkbaar inmiddels grijs verleden met mij meedraag.

We kunnen een voorbeeld nemen aan de Zwitsers. We hoeven wat mij betreft niet zoals zij een geweer in de kast te zetten. Maar we kunnen wel helpen burgers samen voor te bereiden op een situatie waarin een beroep op hen wordt gedaan; want als het zover is, wil je de ander kunnen vertrouwen. Ik weet alleen niet of dat bereikt wordt op de manier die defensie nu voorstelt.

Medewerkersblik is de plek waar medewerkers hun visie delen. Jaap Bos is één van de columnisten die we hebben uitgenodigd voor deze wisselrubriek. Studentenblik biedt opinies van studenten over de universiteit en over gebeurtenissen die de UU-gemeenschap aangaan.

Wat internationale medewerkers en studenten bediscussiëren kun je hier in Staffs' Viewpoint en Students' Viewpoint lezen.