Eerste vrouwelijke UU-student vereeuwigd met muurschildering

Anna Maria van Schurman (1607-1678) schreef geschiedenis toen zij in 1636, het oprichtingsjaar van de Universiteit Utrecht (UU), als eerste vrouw colleges mocht volgen. Ze woonde destijds naast de beroemde hoogleraar Voetius. Die was diep onder de indruk van haar talenknobbel – ze beheerste naast het Latijn en Grieks ook Hebreeuws, Aramees, Syrisch en Arabisch – en haar kennis van medicijnen, filosofie en theologie. Van Schurman werd hierin onderwezen door haar vader. 

Voetius vroeg haar tijdens de opening van de UU in 1636 een Latijns gedicht voor te dragen. In dat gedicht betreurde Van Schurman dat er aan de universiteit geen vrouwen werden toegelaten. Voetius maakte voor haar een uitzondering en Van Schurman mocht als eerste vrouw colleges volgen. Dat mocht alleen in een soort loge, met een gordijntje ervoor, zodat mannelijke studenten haar niet konden zien. Van Schurman was de enige vrouwelijke student aan de UU tot in de late 19de eeuw.

Ze verwierf internationaal bekendheid met haar publicaties van gedichten en beschouwingen. Haar boek Opuscula Hebraea Graeca Latina et Gallica, prosaica et metrica uit 1648 bevatte korte fragmenten van proza en poëzie in Hebreeuws, Latijn, Grieks en Frans en werd wereldwijd verspreid.

Van Schurman woonde 40 jaar lang aan Achter de Dom 8. De muurschildering is daarom te zien op de hoek van Achter de Dom en de Voetiusstraat. De schildering is onderdeel van het 390-jarig lustrum van de UU en het UMC Utrecht en door het kunstenaarscollectief De Strakke Hand gemaakt. 

Utrechtse muurformules 
Het is de zevende muurschildering in de Utrechtse serie muurformules. Eerder werden al muurschilderingen van onder andere professor Donders, pionier van de oogheelkunde in Nederland, de Utrechtse natuurkundige Caroline Bleeker met haar fasecontrastmicroscoop en professor Buys Ballot die het Dopplereffect testte, gerealiseerd.

Het initiatief voor de reeks wetenschappelijke muurschilderingen komt van hoogleraar Ingmar Swart en Sander Kempkes. Kempkes promoveerde aan de UU toen ze samen de serie bedachten. Swart: “We zijn begonnen met verhalen die we zelf kennen uit de natuurwetenschappen, omdat dit ons vakgebied is. Maar de universiteit heeft een heel rijke geschiedenis met nuttige bijdragen uit ook andere gebieden. Vandaar dat we op een gegeven moment muurschilderingen zijn gaan realiseren van beroemde Utrechtse wetenschappers uit andere vakgebieden.”

Foto: DUB

In de eerdere muurschilderingen zijn natuurkundige formules verwerkt. Swart: “Formules vertellen een verhaal, net zoals gedichten dat doen. Maar voor een heleboel mensen zijn formules toch een beetje afschrikwekkend. We willen daarom via muurschilderingen laten zien welke verhalen die formules vertellen, en wie de wetenschappers zijn, zodat mensen zich erin kunnen herkennen. We hopen dat de schilderingen interesse opwekken bij voorbijgangers en dat ze zich realiseren dat dit werk door mensen uit Utrecht is gedaan: mensen die in dezelfde straten liepen als wij. Dat is onze manier om te laten zien wat wetenschap bijdraagt aan de samenleving.”

Foto: DUB

Vrouwelijke wetenschappers
Swart heeft daarbij ook aandacht voor de verhalen van vrouwelijke wetenschappers. Het idee voor een muurschildering van Anna Maria van Schurman ontstond samen met de lustrumcommissie van de UU. “Veel van het wetenschappelijke werk werd vroeger voornamelijk door witte mannen gedaan, maar er waren wel degelijk ook vrouwelijke wetenschappers. We maakten eerder een muurschildering van de vrouwelijke wetenschapper Caroline Bleeker en wilden voor een volgende muurschildering opnieuw aandacht besteden aan een vrouwelijke wetenschapper. Het is mooi dat we nu Anna Maria van Schurman hebben mogen vereeuwigen op de muur.” 

Vorig jaar interviewde DUB Pieta van Beek, de biograaf van Anna Maria van Schurman. In 2004 kwam haar boek De eerste studente Anna Maria van Schurman (1636) uit. Vorig jaar werd het wereldwonder van Utrecht, naam en faam van Anna Maria van Schurman (1636-2025) van Van Beek gelanceerd.