Geesteswetenschappers: pas op de plaats met vernieuwing bacheloropleidingen

Volgens het faculteitsbestuur zijn drastische aanpassingen van de opleidingen noodzakelijk gezien de financiële tekorten. Om ook op de lange termijn alle vakgebieden overeind te houden, is een meer interdisciplinaire insteek van het onderwijs vereist, zo is de overtuiging. Niets doen leidt onvermijdelijk tot een reorganisatie. 

In de zomer van 2025 ontvouwde decaan Thomas Vaessens een ‘Transitieplan’, waarvan het stopzetten van enkele talenopleidingen het pijnlijkste onderdeel was. Het afgelopen jaar hebben werkgroepen gewerkt aan de uitwerking van het plan. 

Om het facultaire onderwijs efficiënter en aantrekkelijker te maken, zullen opleidingen samen ‘verbindingspakketten’ met interdisciplinair onderwijs moeten gaan aanbieden. Ook moet het onderwijs minder kleinschalig worden, met minder werkgroepsbijeenkomsten per cursus. Verder moeten er alternatieve afstudeervormen worden ontwikkeld die de bachelorscriptie kunnen vervangen.

Gehaast
Veel geesteswetenschappers hebben grote moeite met het proces, met de voorgestelde veranderingen, en met het tempo, zo blijkt uit de open brief die sinds begin vorige week rondgaat. De brief is inmiddels door zo’n 180 medewerkers van de ongeveer 1200 medewerkers ondertekend, onder wie ook meerdere hoogleraren. Zo zijn religiewetenschapper Birgit Meijer, historicus Beatrice de Graaf en filosoof Paul Ziche het eens met de inhoud.

De ondertekenaars wijzen erop dat het lang niet zeker is dat de oplossingen tot de gewenste financiële en inhoudelijke resultaten gaan leiden. Daarvoor is er onvoldoende onderzoek gedaan.

Zullen de nieuwe interdisciplinaire cursussen inderdaad meer studenten trekken? Kunnen de disciplinaire opleidingen nog wel voldoende kwaliteit bieden als ze minder ‘eigen’ vakken aanbieden? En is het risico niet groot dat studenten die geïnteresseerd zijn in een specifieke discipline straks voor andere universiteiten kiezen?

Het baart de ondertekenaars zorgen dat docenten niet werkelijk hebben kunnen meepraten en meedenken over de plannen, terwijl zij die wel moeten gaan uitvoeren. Het proces wordt daarom niet-transparant genoemd.

“We worden geconfronteerd met snelle, structurele hervormingen die operationele chaos veroorzaken, die vooral een beroep doen op het improvisatievermogen van docenten en studenten en ondersteunende staf en die de kwaliteit van het onderwijs op het spel zetten”, is de conclusie. 

Onverantwoorde gok
De brief vraagt om een aanpassing van het tijdspad. Daarbij is er behoefte aan een grondiger onderzoek naar de achterliggende oorzaken van de financiële problemen en naar alternatieve scenario’s die minder ‘disruptief’ zijn.

De ondertekenaars zeggen te erkennen dat maatregelen nodig zijn. Maar als het bestuur doorgaat op de huidige weg neemt het een te grote gok met de toekomst van de faculteit, stellen ze in de brief. En dat is onverantwoord.

Niet te laat
Volgens universitair hoofddocent Filosofie Niels van Miltenburg, een van de opstellers van de brief, is het de bedoeling om de tekst met de namen van de ondertekenaars na Pasen aan te bieden aan het faculteitsbestuur en het UU-bestuur en aan de facultaire en universitaire medezeggenschap.

Van Miltenburg zegt vooral positieve reacties te krijgen. “Er zijn heel veel mensen binnen de faculteit die problemen hebben met de gang van zaken. We willen straks met de brief kunnen laten zien hoe breed dit leeft.” Hij roept ook bezorgde studenten en stafleden van andere faculteiten op om hun steun te betuigen door de brief te ondertekenen.

De universitair hoofddocent hoopt op een correctie van een proces dat tot nu toe topdown is doorgevoerd. Hij betwijfelt of het tegenargument dat daar geen tijd meer voor is, opgeld doet. “We hebben deze maand weer gezien dat de universiteit 25 miljoen op de begroting overhoudt.”

Toch zou je kunnen denken dat de brief erg laat komt. De geesteswetenschappers weten immers al anderhalf jaar wat er gaande is. “Misschien wel”, reageert Van Miltenburg. “Voor de talenopleidingen die zijn geschrapt, is dit zeker te laat. Tegelijkertijd zijn er ook mensen die me vragen of we juist niet te vroeg zijn. Er is immers ook nog veel onduidelijk over wat de voorstellen nu precies in de praktijk gaan betekenen. Mijn insteek is: zolang het niet is ingevoerd, is het nog niet te laat.”