'Meer rust in studie en werk? Wees wat liever voor jezelf'

De faculteit Bètawetenschappen nam kort voor de zomer een drastisch besluit: in de eerste week van het blok van tien weken wordt er géén onderwijs meer gegeven. Dit om studenten en docenten meer ‘rust en ruimte’ te bieden. 

Hoewel data aangeven dat veel bèta’s op hun tandvlees lopen, leidde de aankondiging tot behoorlijk wat kritiek en verontwaardiging. Minder onderwijs zou onherroepelijk tot lagere kwaliteit leiden.

De geuite bezwaren zijn veelzeggend. Iets minder of anders doen, blijkt keer op keer heel lastig. Studenten en wetenschappers stellen veel eer in hun onderwijs en onderzoek. Tegelijkertijd blijft de werk- en prestatiedruk bij wetenschappers hoog. Studenten lijden vaak onder keuzestress en zien de grote wereldproblemen op zich af komen. 

We vroegen de leden van ons DUB-panel daarom of ze uitwegen zien. Hebben ze tips? Wat kunnen studenten en docenten zelf doen? En wat zou de universiteit misschien kunnen doen? 

De reacties schieten verschillende kanten op, maar geven een reëel beeld van de problematiek. En mogelijk ook zicht op oplossingen. 

Natuurlijk speelt ook de maatschappelijke context een rol en wordt een deel van de druk veroorzaakt door factoren waar studenten, docenten en bestuurders zelf weinig aan kunnen doen. Maar misschien kunnen de tips een klein beetje helpen.

Tips voor studenten: 

“Als je kampt met mentale problemen, dan is dat iets waar je rekening mee moet houden. Als je doelen niet kunt halen, vergeef jezelf dan. Wees wat aardiger voor jezelf.”

“Benader je studie met nieuwsgierigheid en richt je niet te veel op cijfers en prestaties. Studeer om nieuwe vaardigheden te verwerven. Die kunnen helpen bij het bereiken van toekomstige doelen, en misschien bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Zo maak je je eigen onderwijs zinvoller en verminder je de prestatiedruk.”

“Wandel elke dag tenminste een half uur, liefst in een zo groen mogelijke omgeving. Laat je telefoon thuis of zet dat ding op vliegtuigmodus. Beperk bovendien je schermtijd zoveel mogelijk en besteed aandacht aan mindfulness of meditatie.”

‘Luister naar je lichaam’

“Doe vooral wat jíj graag wilt doen, en sluit vrede met het feit dat je daarmee dus ook néé zegt tegen de dingen die je niet kan doen. Als je het gevoel hebt nergens aan toe te komen, dan kan het zo zijn dat je je agenda vooral vult met activiteiten voor andere mensen. Je hebt ‘ja’ gezegd omdat je een ander wilt helpen, of omdat je vindt dat het ‘erbij hoort’.”

“Luister naar je lichaam. Op het moment dat je voelt dat je energie achteruit loopt, je moeite hebt met slapen of met op tijd opstaan en je duizelig wordt, je een verward gevoel hebt, je sneller angstig wordt, je paniekaanvallen krijgt of dat je zelfs flauwvalt, dan is dat omdat je lichaam een grens aangeeft.” 

“Goed genoeg is vaak ook echt goed genoeg. Studeren is ook oefenen, zoeken en soms iets half begrijpen.”

Maak een wandeling in de botanische tuinen. Foto: DUB

Tips voor docenten en andere medewerkers:

“Laat jezelf niet gek maken door een tempo dat door anderen wordt bepaald. Durf daarom eerlijk te zijn naar jezelf, en stop ermee jezelf te vergelijken met anderen. De één kan meer aan dan de ander. Maar luister ook goed naar anderen en probeer collectief te bepalen wat de juiste balans is.”

“Mijn advies aan bètadocenten is om de tijd die vrijkomt nu onderwijsweken worden geschrapt, te benutten om hun cursussen en lesmateriaal kritisch onder de loep te nemen. Docenten moeten zich richten op de essentiële leerresultaten en ruimte creëren voor reflectie, feedback en onderwijs van hoge kwaliteit. Het uitdunnen van onze cursussen is een must!”

“Probeer zoveel mogelijk onderwijs zonder scherm te geven en beperk je eigen schermtijd ook zoveel mogelijk. Check het concept digital minimalism van Cal Newport bijvoorbeeld eens.”

‘Kies wat echt belangrijk is’

“Voel je niet verantwoordelijk voor je studenten. Er zijn zoveel studenten en de situatie van iedere student is uniek. Als ze wellicht niet helemaal naar behoren presteren, is er voor elke student een andere reden aan te wijzen. Geef daarom zoveel mogelijk handreikingen om ze te helpen goed te presteren, maar laat ze vooral hun eigen weg vinden.”

“Lees aan het begin van de dag een gedicht in plaats van het nieuws en doe je werkoverleg zoveel mogelijk wandelend.”

“Kies scherper wat echt belangrijk is. Veel druk ontstaat door de optelsom van kleine deadlines, verplichte momenten en onduidelijke verwachtingen.”

Tips voor de universiteit: 

“Als je weet dat je docenten en studenten onder hoge druk staan, is het verleidelijk om dingen te schrappen en de lat lager te leggen. Maar verschraling van het onderwijs legt op de lange termijn een veel hogere druk op de universiteit én de samenleving. Daarom moet het devies vooral zijn: slimmer werken. Hoe kunnen we datgene waar we veel tijd in steken, slim combineren met andere zaken waar we wellicht ook te veel tijd in stoppen.”

“Stel regels op voor werkcommunicatie, bijvoorbeeld voor het inperken van het gebruik van sociale media als Signal en Whatsapp voor werk. En stel regels op voor het communiceren buiten reguliere werktijden.”

‘Vermijd stapeling van taken’

“Blijf investeren in initiatieven die zowel docenten als studenten meer tijd en ruimte bieden, en evalueer de studieprogramma’s regelmatig om ervoor te zorgen dat de werkdruk binnen redelijke grenzen blijft. In het algemeen draait duurzaam onderwijs om het vinden van een evenwicht tussen ambitie en welzijn.”

“Maak van het Utrecht Science Park een wandelvriendelijke campus met lange aaneengesloten wandelpaden. Vergroot de hoeveelheid groen en minimaliseer de hoeveelheid auto’s. En reserveer meer ruimte voor kunstwerken.”

“Vermijd stapeling van taken. Een te hoge werkdruk komt vaak door steeds weer een extra systeem, overleg, formulier of beleidswens te introduceren. Minder druk vraagt ook om durven schrappen.”