Nieuwe maatregelen om ongewenst gedrag op UU terug te dringen

Dit voornemen van het universiteitsbestuur is terug te vinden in de hoofdlijnen van het nieuwe Actieplan Sociale Veiligheid 2026-2020 (pdf, met Solis id) die deze zomer op Intranet werden gepubliceerd. Het hele actieplan wordt pas gepubliceerd als dat met de vakbonden en de universiteitsraad is besproken. Het idee is dat sociale veiligheid vanaf 2027 een terugkerend onderwerp wordt in het dagelijkse werk en onderwijs. 

Het voeren van gesprekken over ongewenst gedrag is vaak niet eenvoudig, weet het UU-bestuur. Alle beginnende leidinggevenden moeten daarom binnen zes maanden na hun aanstelling een lesmodule over sociale veiligheid volgen, zo is een bericht op intranet (alleen met Solis-id, red.) te lezen. Het thema wordt daarnaast een belangrijk onderdeel van de selectie, beoordeling en verdere scholing van alle leidinggevenden. Daarnaast wil het UU-bestuur dat jaarlijks ten minste een op de vijf medewerkers van elke faculteit deelneemt aan een cursus of workshop over sociale onveiligheid.

Tegelijkertijd krijgt de universitaire gedragscode Interpersoonlijke Integriteit (pdf alleen met Solis-id, red.) een update. In deze code staat wat bijvoorbeeld als pesten, discriminatie of seksuele intimidatie moet worden beschouwd. De update is nodig om concreter te kunnen zijn over welk gedrag niet en welk gedrag wel getolereerd wordt en over sancties op ongewenst gedrag. Dat moet de teamgesprekken ten goede komen.

Preventie en voorlichting
De nieuwe maatregelen komen boven op de initiatieven die de UU de afgelopen jaren al nam op het gebied van sociale veiligheid. De universiteit investeert sinds 2020 in het verbeteren van de procedures na meldingen van grensoverschrijdend gedrag. Dat gebeurde nadat een ontslagzaak rondom een hoogleraar Ethiek uitwees dat de klachtenafhandeling zeker niet naar wens was verlopen. Inmiddels is er een online keuzehulp en een loket voor wie een klacht heeft.

De afgelopen jaren kwam er ook meer aandacht voor preventie en voorlichting. In een KNAW-rapport schreef UU-hoogleraar Naomi Ellemers dat er een cultuuromslag nodig is aan universiteiten. Medewerkers moeten zich bewust worden van de problematiek en er met elkaar over in gesprek gaan. Dat was ook de kern van een eerste actieplan van de UU voor de jaren 2023-2025. Het nieuwe universitaire actieplan bouwt daarop voort.

Roddelen en pesten
Want er is duidelijk nog werk aan de winkel. Kijk alleen maar naar de laatste medewerkersmonitor. Bijna een vijfde van alle UU-medewerkers zegt zelf ongewenst gedrag te hebben ondervonden. Vaak gaat het daarbij om roddelen en pesten of machtsmisbruik door leidinggevenden. 

Het sociaal jaarverslag over 2025 (pdf, alleen met Solis-id) geeft een soortgelijk beeld. Bovendien zijn er meer complexe zaken gekomen, constateren vertrouwenspersonen. Zij vragen ook aandacht voor de impact van dat soort zaken op naaste collega’s van melders en beschuldigden. Bekend is bijvoorbeeld dat een zaak rondom een Scheikunde-promovendus in 2023 die onder meer het maken van vrouwonvriendelijke opmerkingen  werd verweten, grote gevolgen had voor de werksfeer op zijn afdeling. 

In de hoofdlijnen van het nieuwe universitaire actieplan is te lezen dat eind dit jaar een voorstel wordt verwacht voor een nieuwe aanpak voor ingewikkelde en pijnlijke zaken. De universiteit wil een team van casemanagers verantwoordelijk maken voor de deugdelijke afhandeling daarvan en voor de nazorg van slachtoffers en omgeving.

(Toevoeging 10 september)

Wachten op Arbeidsinspectie
En dan is daar nog de Arbeidsinspectie. Die was in 2023 zeer kritisch over het beleid van de Nederlandse universiteiten – en ook dat van de UU - waar het gaat om het tegengaan van te hoge werkdruk, burn out en ongewenst gedrag. Een eigen enquête van de Arbeidsinspectie gaf een zeer zorgelijk beeld van de werkdruk en werksfeer in Utrecht.

De UU beschikte volgens de Arbeidsinspectie niet over een goede probleemanalyse. Ook ontbrak een goede monitoring van de effectiviteit van de verschillende maatregelen die waren genomen. Om aan de vragen van de Arbeidsinspectie tegemoet te komen, zette de UU vorig jaar een vragenlijst uit over psychosociale arbeidsomstandigheden. Liefst 60 procent van de medewerkers reageerde. 

De resultaten daarvan zijn inmiddels bekend, maar de universiteit deelt alleen een zeer beperkt aantal hoofdlijnen in de aankondiging van het nieuwe actieplan. De respondenten in het onderzoek is beloofd dat uitkomsten niet openbaar worden gemaakt, luidt daarvoor de argumentatie. De uitkomsten van het onderzoek zijn door de faculteiten wel al gebruikt om hun eigen beleid te verbeteren en om het nieuwe actieplan op te stellen. 

Nu is het afwachten of de Arbeidsinspectie tevreden is. De inspectie bracht voor de zomer een bezoek aan de UU. Inmiddels is er ook een gesprek geweest met het UU-bestuur over de bevindingen. De definitieve brief van de Arbeidsinspectie wordt deze maand verwacht. Later dit jaar zal de Arbeidsinspectie ook haar landelijke rapport publiceren.

De resultaten van de PSA-enquête die wel bekend werden gemaakt  op intranet komen volgens de universiteit overeen met eerdere bevindingen. Hoewel 77 procent aangeeft zich veilig te voelen, zijn er wel degelijk zorgwekkende signalen. Vijftien procent van de medewerkers zegt roddelen meegemaakt te hebben. Tien procent heeft machtsmisbruik ervaren en zes procent pesten en discriminatie.