U-raad stemt in met mensenrechtenkader, maar wil dat UU naar huidige banden kijkt

“Enerzijds zijn we heel blij met de komst van dit kader. Anderzijds blijven er bij sommigen principiële bezwaren bestaan over dit kader”, zegt studentlid van Vuur Amber Ipenburg tijdens de Universiteitsraadsvergadering op 29 juni. 

De Universiteitsraad vindt het moeilijk te begrijpen dat de Universiteit Utrecht (UU) momenteel in onderzoeken samenwerkt met partners, waarmee zij in het beoordelingskader Externe Samenwerking en Mensenrechten niet meer samenwerkt vanwege mensenrechtenschendingen. 

Toch kan het nieuwe kader op steun rekenen van de U-raad. De raad vindt het kader voor nieuwe samenwerkingen sterk en stemde unaniem in. De vaststelling van het kader zou eigenlijk al in mei moeten plaatsvinden, maar liep vertraging op doordat de U-raad nog extern juridisch advies inwon. Daaruit bleek dat de U-raad op dit onderwerp instemmingsrecht had. Het CvB had de U-raad in eerste instantie alleen adviesrecht toegekend, maar paste dit na het externe juridische advies aan. 

Wel of niet samenwerken?  
De universiteit gaat in het najaar 2026 met het nieuwe kader werken. Het kader mensenrechten moet duidelijk maken wanneer de Universiteit Utrecht (UU) wel of niet samenwerkt met instellingen in landen die betrokken zijn bij een gewapend conflict en waar mogelijk het internationaal en humanitaire recht wordt geschonden. DUB beantwoordde eerder vijf vragen over het nieuwe kader mensenrechten. 

Het kader is in eerste instantie opgesteld vanwege het geweld van de Israëlische overheid in Gaza. De UU zei in mei 2025 het aangaan van nieuwe Israëlische samenwerkingen op te schorten, totdat de Tijdelijke Commissie Mensenrechten het kader had ontwikkeld. Hoewel het kader voor alle landen geldt – en niet alleen voor Israël – zal het voor Israëlische universiteiten waarschijnlijk moeilijk zijn om nog nieuwe samenwerkingen aan te gaan met de Universiteit Utrecht. 

De Universiteitsraad heeft er moeite mee dat de bestaande samenwerkingen van de UU niet aan het kader worden getoetst. Daarmee doelt de raad vooral op de Israëlische samenwerkingen. De Universiteit Utrecht werkt momenteel nog in tien onderzoeken samen met Israël, waaronder met een aantal Israëlische universiteiten. 

Samenwerkingen in consortia
Studentlid van Vuur Hermen Horzelenberg is verbaasd dat het universiteitsbestuur de huidige onderzoeken niet wil toetsen aan de nieuwe standaard. Hij erkent daarbij dat het voor de UU lastig is om bestaande onderzoeken stop te zetten. 

Veel van de onderzoeken met Israël vinden plaats in Europees verband, waarbij veel verschillende partners in een consortium samenwerken. Horzelenberg: “We begrijpen goed dat dit tot moeilijkheden voor de universiteit zou kunnen leiden, met name in de praktische uitvoerbaarheid van het verbreken van de banden die we hebben in consortia. Maar ik wil trots zijn op onze universiteit en weten dat zij onze idealen over mensenrechten en rechtvaardigheid uitvoert.” 

Het zou de UU volgens het studentlid sieren als zij toegeeft dat zij momenteel nog aan Israëlische banden vastzit. “Niet iedere Israëlische samenwerking zal meer aan de nieuwe standaard van de UU voldoen. Ik ben benieuwd of het college bereid is om de contradictie waarin wij ons bevinden, te erkennen.” 

Grijs gebied
Rector Wilco Hazeleger geeft toe dat er “wat scheefheid kan zijn in iets wat langer geleden gestart is ten opzichte van wat je nu doet. Die vraag begrijp ik uiteraard.” Hij ziet het niet zozeer als een contradictie, maar “meer als een grijs gebied waarover we het moeten hebben.” 

De rector wil nog geen uitspraken doen over de bestaande samenwerkingen, maar eerst de decanen hierover raadplegen. Het onderwerp zal dan volgend academisch jaar weer met de U-raad worden besproken. De rector is echter al van mening dat het kader zijn doel bereikt. “Jullie hebben het voornamelijk over samenwerking met Israël, maar het kader geldt voor alle landen. Toch zie ik nieuwe Israëlische samenwerkingen niet zomaar worden opgestart. Die kunnen niet snel doorgang vinden zonder verdere toetsing. Het kader doet wat dat betreft zijn werk.”