Utrechtse hoogleraar wint Ig Nobelprijs voor serieuze onderbroekenlol

Marcel van der Heijden heeft samen met collega’s uit Zwitserland en Duitsland de Ig Nobelprijs voor bodemonderzoek gewonnen voor het laten begraven van tweeduizend onderbroeken. Verkleed als bodemdiertje nam de Utrechtse hoogleraar, samen met zijn collega’s, de prijs in ontvangst.

De Ig Nobelprijzen zijn een parodie op de Nobelprijzen. Ze worden een maand voor de toekenning van de echte Nobelprijzen uitgereikt, tijdens een humoristische ceremonie. Ze bekronen onderzoek waarvan je eerst in de lach schiet en waardoor je vervolgens gaat nadenken. Verkleedkleren, muziek en onderbroken speeches kenmerken de uitreiking. Deze keer gooiden de winnaars ook onderbroeken naar het publiek dat eerder papieren vliegtuigjes naar het podium had geworpen.

Uit het onderzoek van Van der Heijden en collega’s bleek dat bodemgebruik bepalend is voor de snelheid waarmee stof – in dit geval onderbroeken - wordt afgebroken. “Het afbraakproces gaat veel sneller in tuinen dan bijvoorbeeld in een grasveld of op een andere plek waar weinig in de bodem gebeurt”, aldus Van der Heijden in een interview met de Volkskrant.

In de wetenschappelijke publicatie is te lezen over de serieuze kant van het onderzoek. “Begraven ondergoed is een eenvoudige en gemakkelijk te interpreteren methode om een eerste indruk te krijgen van de bodemgesteldheid.” Naast het verzamelen van informatie over de gezondheid van grond, was het agenderen van bodemgesteldheid een belangrijke motivatie voor het onderzoek. De gezondheid van de bodem is onder meer erg belangrijk voor ons voedselsysteem. Om hier aandacht voor te vragen, lieten Van der Heijden en zijn collega’s 2000 onderbroeken begraven door niet-wetenschappers in 25 landen. Na twee maanden werd het ondergoed weer opgegraven.

Andere winnaar
De Ig Nobelprijs voor Biomechanica ging naar een onderzoek dat tot een nieuwe definitie van zoenen kwam, die toepasbaar zou zijn op mieren, vogels, ijsberen én mensen. Bij de uitreiking zoenden winnaars op het podium met ‘holbewoners’.

Snoep stelen
Ook werd economisch onderzoek naar klassenverschillen bekroond. De onderzoekers stelden vast dat mensen uit de upper class vaker geneigd zijn om snoep uit de voorraad van kinderen te stelen en ander onethisch gedrag te vertonen.

Kakkerlakkenmelk
Verder bleek uit onderzoek dat de melk van kakkerlakken drie keer zoveel energie bevat als de melk van koeien. Ook zou je de snuit van muggen kunnen gebruiken als mondstuk voor 3D-printers. Daarnaast zouden ouders wèl houden van babygeur, maar niet van tienergeur. En we waarderen onze vrienden méér als ze wel eens gemeen doen tegen mensen die we stom vinden.

Eerste ceremonie in Europa
Het is de 36ste keer dat de prijzen zijn uitgereikt. De feestelijke ceremonie was deze keer in Zürich. Eerder was die in Boston, maar de organisatie heeft de Verenigde Staten verlaten, omdat daar volgens haar voor de wetenschap weinig meer te lachen valt. “We kunnen de nieuwe winnaars en internationale journalisten niet met een gerust hart vragen dit jaar naar de VS af te reizen”, liet de organisatie weten.

Trump
Tijdens de ceremonie werden hier verder geen woorden aan gewijd. Wel werd het Dunning-Kruger-effect bezongen met op de achtergrond een foto van de Amerikaanse president Donald Trump. Dit Dunning-Kruger-effect is het psychologische verschijnsel dat incompetente mensen, juist door hun incompetentie, hun prestaties vaak hoger inschatten dan die zijn.

Watch party
De papieren vliegtuigjes vlogen ook rond tijdens de officiële watch party op het Utrecht Science Park donderdagavond, waar Utrechtse onderzoekers en studenten zich verzamelden om de uitreiking op een groot scherm te volgen. Voordat de ceremonie in Zürich begon, vertelden enkele Utrechtse wetenschappers elkaar over hun eigen Ig Nobelprijs-waardige onderzoek.

“Nooit eerder in mijn leven heb ik zo veel mensen teleurgesteld”, stelde de Utrechtse bioloog Monique de Jager, lachend. In haar onderzoek naar de verspreiding van plantzaden bekeek ze hoeveel planten zouden gaan groeien als potten zonder zaden worden neergezet. Het antwoord bleek: niet veel. Een schoolklas die meedeed aan het onderzoek trok zich terug uit het burgerwetenschapsproject; de teleurstelling was te groot.

De watch party van de Ig Nobelprijs. Foto: DUB

De Nijmeegse hoogleraar Infectiepreventie Andreas Voss, die eerder de Ig Nobelprijs voor de economie kreeg, was ook aanwezig in Utrecht. Samen met zijn zoon en een promovendus onderzocht Voss de overlevingskansen van bacteriën op bankbiljetten. Die kansen bleken vooral klein op de Kroatische kuna. Voor wie bang is besmettelijke biljetten aan te raken, heeft Voss een oplossing: “Geef ze dan maar aan mij.”