Wetenschap moet “verliezende generatie” te hulp komen

Dat Mirjam Sterk, minister van Langdurige Zorg, Jeugd & Sport, in de Domkerk haar rede kon houden, zorgde voor opluchting. Even leek het erop dat alle kabinetsleden maandag in Den Haag werden verwacht om de Prinsjesdagbegroting te redden. Maar de gesprekken daarover vonden uiteindelijk later die dag plaats.

De minister vertelde dat haar band met de UU sterk is. Niet alleen was ze zelf negen jaar student Theologie in Utrecht, ook haar vader heeft een Utrechtse bul. Binnenkort studeren zowel haar man als dochter af in Utrecht.

Als minister maakt ze zich zorgen over een generatie jongeren die gebukt gaat onder oorlogsdreiging, klimaatcrisis, en woningschaarste. Ook de online wereld brengt nare zaken met zich mee. “Ik denk aan de manosphere, de gymtok-beweging, maar ook al die ongefilterde en vaak snoeiharde reacties op social media.” Een op de zeven jongeren klopt tegenwoordig aan bij de geestelijke gezondheidszorg, wist Sterk.

Ze sprak van “een verliezende generatie”. Maar het gaat nog niet om een “verloren generatie”, zo benadrukte ze. De gedachte dat het tij te keren is, is voor haar de drijfveer om in de politiek te werken. Universiteiten kunnen volgens haar een bondgenoot zijn. 

“De wetenschap is voor een belangrijk deel ook werken aan een wereld die oplossingen bedenkt, die mogelijk maakt wat nog onmogelijk lijkt. Wetenschappers en studenten zijn de dragers van hoop.”

Steun is nodig
Kinderarts en hoogleraar Interdisciplinaire Preventieve Kindergeneeskunde aan het UMC Utrecht, Sanne Nijhof, vertelde als keynote-spreker hoe die bijdrage van de wetenschap er volgens haar uit kan zien.

Als kinderarts kwam ze tot het inzicht dat medici zich niet moeten blindstaren op de ziekte. Voor de ontwikkeling van kinderen is het óók van belang om te kijken hoe het een kind thuis vergaat, op school en in het sociale verkeer met leeftijdsgenoten. Veel chronisch zieke kinderen ondervinden ook daar problemen. En dan maakt het uit in welk gezin ze opgroeien en hoe een school of hulpverleners reageren.

Ze legde in haar rede een link met de mentale problemen van jongeren. Uit Utrechts onderzoek blijkt dat de psychische nood hoog is, maar dat jongeren die zich gesteund voelen door hun ouders, hun vrienden en hun docenten zich aantoonbaar beter voelen. 

Universiteiten moeten volgens Nijhof onderzoeken hoe de behoeften en de leefwereld van kinderen en jongeren zelf centraal gesteld kunnen worden. Daarvoor is een interdisciplinaire insteek nodig. “We moeten niet beginnen bij ons eigen vakgebied, maar bij de vraag: wat heeft dit kind, deze jongere, dit gezin nodig?”

Nijhof is trots dat haar Wilhelmina Kinderziekenhuis en het strategische thema Dynamics of Youth van de UU, samen met scholen, de gemeente, de jeugdzorg en jongeren zelf die dwarsverbanden proberen te leggen. “Daar leren studenten, onderzoekers en professionals misschien wel de belangrijkste vaardigheid van deze tijd: bruggen bouwen.”

Het belang van de kruisbestuiving tussen wetenschappelijke disciplines onderling en tussen de wetenschap en maatschappelijke partners stond ook centraal in het podiuminterview van collegevoorzitter en spreekstalmeester Hans Brug met neurobioloog Heidi Lesscher, orthopedagoog Odillia Laceulle en sociaal geograaf Sara Brouwer. Zij vertelden hoe zij in hun eigen onderzoek die samenwerking binnen Dynamics of Youth opzoeken. 

Miriam Osinga schreef de beste masterscriptie van 2026, foto Bas van Hattum

De winnaars van de studentenprijzen 
Daarna was het tijd voor de uitreiking van de twee UU-studentenprijzen. Voor beide waren drie studenten genomineerd.

De prijs voor de beste masterscriptie ging naar Miriam Osinga. Zij studeerde af in de masters Molecular & Cellular Life Sciences en de master History & Philosophy of Science.

Miriam richtte zich op de vraag ‘hoe is ons bewustzijn ontstaan?’. Zij onderzocht de omstreden Orch OR-theorie die stelt dat quantumprocessen in de hersenen hiervoor verantwoordelijk zijn. Op basis van bestaande wetenschappelijke analyses komt ze in haar scriptie tot de conclusie dat de theorie nog niet overtuigend is, maar wel van waarde kan zijn in het debat tussen biologen en filosofen over het menselijk bewustzijn.

Volgens de jury was de scriptie inhoudelijk sterk en moedig. “Het vraagt moed om disciplines met elkaar te verbinden en vanzelfsprekendheden ter discussie te stellen en een moeilijke vraag niet kleiner te maken dan die is”, zo las rector Wilco Hazeleger voor uit het juryrapport.

Ook bioloog Connor Proudfoot en biomedicus Olaf Nijssen waren genomineerd. In deze video leggen de drie genomineerde studenten uit waar hun onderzoek over ging. 

De studentenprijs Maatschappelijke Impact ging naar masterstudent Social Challenges & Policy Interventions Yeline Hoogmans. Zij maakte de app A.S.A.P. waarmee vrouwen direct in contact komen met mensen die ze kennen als ze zich op straat bedreigd voelen. De app is deze zomer daadwerkelijk gelanceerd.

Met haar app draagt Yeline bij aan een samenleving “waarin veiligheid geen privilege is, maar een basisrecht”, zo vond de jury.

Ook masterstudent Neuroscience & Cognition en Neuropsychology Frederique van Aalst (oprichter Utrecht Geeft) en student Global Sustainability Science Jouke Nabuurs (medeoprichter Thermal Compost Systems) waren genomineerd voor deze prijs. Klik op de video om te horen hoe de drie genomineerden maatschappelijk actief zijn.

De winnaars van de twee prijzen kregen elk een oorkonde en een geldbedrag van 1500 euro. 

Slotwoord
Ook de nieuwe Alumnus van het Jaar werd maandag bekendgemaakt. Dat is dit jaar Wiskunde-alumnus Jurriaan Parie. Hij is oprichter van Algorithm Audit, a non-profit Organisatie die zich ten doel stelt om AI-toepassingen en algoritmes te testen op impliciete vooroordelen en discriminatie. Parie maakte de overstap vanuit de commerciële concultancy-praktijk om zich in te zetten voor het publieke belang.

Het slotwoord was voor vicevoorzitter Margot van der Starre voor wie het haar laatste werkdag was. Zij neemt deze maand afscheid van de UU. Ook zij heeft gemerkt dat studenten vaak grote druk en onzekerheid ervaren. Met haar medebestuursleden heeft zij getracht steun te bieden. “Dat begint in het persoonlijke contact, en zit ook in de keuzes die we maken: in ons onderwijs, op onze campus, in onze gebouwen, en in de activiteiten die we organiseren.”

Van der Starre deed een oproep aan de politiek om geen drempels op te werpen als universiteiten rijksgeld gebruiken om culturele en sportactiviteiten van studenten te ondersteunen. Het vorige kabinet wilde die mogelijkheid beperken en de kans bestaat nog steeds dat de overheid het subsidiëren van dit soort voorzieningen voor studenten wil tegengaan.

Minister Sterk, ook verantwoordelijk voor Sport, had de Domkerk toen al verlaten en was op weg naar Den Haag.

De hele Opening van het Academisch Jaar terugkijken? Klik hieronder.