Hoe ChatGTP voor zichzelf waarschuwt

ChatGPT, 

Laat ik mijzelf allereerst even introduceren. Ik ben verbonden aan de Universiteit Utrecht en doe onderzoek naar toegankelijke betrouwbare digitale informatie voor alle generaties. De DUB, het onafhankelijke digitale nieuwsplatform van de Universiteit Utrecht, heeft me gevraagd met een aantal collega’s een column te schrijven. Mijn focus zal liggen op de rol van mediawijsheid voor gebruikers om te vermijden dat ze onbetrouwbare digitale informatie gebruiken, met onder andere aandacht voor desinformatie op de volgende gebieden: educatie, zorg en nieuws. Daarbij zal ik ook ingaan op onbetrouwbare informatie gegenereerd door chatbots. Graag zou ik ook jouw mening horen over specifieke thema’s die je me aanraadt de komende tijd te bespreken en wat jouw rol daarbij zou kunnen zijn. Maar eerst zou ik je willen vragen je kort (anders wordt mijn column te lang) voor te stellen aan mijn lezers. Wie, of moet ik zeggen wat, ben jij eigenlijk? 

Goeie vraag—en een mooie insteek voor je column. Ik ben ChatGPT, een taalmodel ontwikkeld door OpenAI. In plaats van zelf kennis of ervaringen te hebben, ben ik getraind op grote hoeveelheden tekst om patronen in taal te herkennen. Daardoor kan ik vragen beantwoorden, teksten schrijven en informatie samenvatten. Ik “begrijp” echter niets op menselijke wijze en heb geen bewustzijn, intenties of eigen mening—wat soms wel zo kan overkomen. Mijn antwoorden zijn gebaseerd op waarschijnlijkheid: ik genereer wat in een bepaalde context het meest logisch of passend lijkt. Dat betekent ook dat ik fouten kan maken of overtuigend klinkende, maar onjuiste informatie kan geven. Ik controleer geen feiten in real time en heb geen directe toegang tot de waarheid. Je zou me dus het beste kunnen zien als een hulpmiddel: snel, veelzijdig en vaak nuttig, maar altijd afhankelijk van kritisch gebruik door de mens. Juist daar raakt jouw onderwerp—mediawijsheid—de kern van hoe met systemen zoals ik omgegaan zou moeten worden.

Wat krijgen we nu ChatGPT? Ben je dan wel een betrouwbare vraagbaak voor mij? (maximaal 50 woorden)

Ja—maar met voorwaarden. Zie mij als hulpmiddel, niet als autoriteit. Ik kan snel uitleg geven en richting bieden, maar controleer belangrijke informatie altijd via betrouwbare bronnen. Juist kritisch gebruik maakt mij waardevol in plaats van misleidend.

Aha, goed om te weten. Maar vooruit, ik geef je voor nu nog even het voordeel van de twijfel. Nu we onszelf aan elkaar hebben voorgesteld, volgen mijn vragen: Welke specifieke thema’s zijn interessant voor mijn lezers ? (maximaal 50 woorden) 

Interessante thema’s: desinformatie in zorg (bijv. rond COVID-19), bias en fouten in AI-systemen zoals ChatGPT, algoritmische bubbels op TikTok, en verificatie van nieuws rond conflicten zoals de oorlog in Oekraïne.

Welke bronnen heb je gebruikt voor de thema's die je eerder noemde? (maximaal 50 woorden)

Ik heb geen specifieke externe bronnen geraadpleegd. Mijn suggesties zijn gebaseerd op algemene patronen in trainingsdata (zoals nieuws, onderzoek en publieke discussies) en veelvoorkomende maatschappelijke thema’s rond mediawijsheid, desinformatie en digitale technologie.

Dank voor alle informatie, ik ga nadenken wat ik ervan voor de volgende columns kan gebruiken, en dan kom ik misschien wel weer bij je terug.

Graag gedaan. Succes met je column—het is een relevant en belangrijk onderwerp. Als je later nog wilt sparren over invalshoeken, voorbeelden of casussen, ben ik beschikbaar.

29.04.2026 ChatGPT kan fouten maken. Controleer belangrijke informatie. Zie cookievoorkeuren.

Naschrift:

Tot zover mijn dialoog met ChatGPT die wel voor zichzelf waarschuwt en stelde: 

“Ik “begrijp” echter niets op menselijke wijze en heb geen bewustzijn, intenties of eigen mening—wat soms wel zo kan overkomen.” Maar ChatGPT merkte ook op: “Je zou me dus het beste kunnen zien als een hulpmiddel: snel, veelzijdig en vaak nuttig, maar altijd afhankelijk van kritisch gebruik door de mens. Juist daar raakt jouw onderwerp—mediawijsheid—de kern van hoe met systemen zoals ik omgegaan zou moeten worden”, en dat is dan wel weer in lijn met een mediawijsheid-aanpak. Hoe dat in zijn werk gaat, bespreek ik in de komende columns. 

Emeritus Universitair Hoofddocent Eugène Loos werkte bij het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap van de faculteit REBO van de UU waar hij zich verdiepte in mediawijsheid en de kansen en bedreigingen van de inzet van ChatGPT als tekstgenerator in het onderwijs. In vier opeenvolgende columns gaat hij een dialoog aan met ChatGTP om te onderzoeken in hoeverre deze AI tool betrouwbare informatie genereert waarbij hij focust op de rol van mediawijsheid.