‘Weigeren instemmingsrecht U-raad bij gevoelig dossier is tekenend’

Na jaren van protest, waarin onder meer gesteld werd dat de UU medeplichtig is aan de genocide in Palestina, werd duidelijk dat de universiteit een dringend gebrek heeft aan richtlijnen over de ethiek van onderzoekssamenwerkingen. 

Nu heeft een commissie een nieuw beoordelingskader opgezet dat het CvB ter advies aan de U-Raad heeft voorgelegd. De U-Raad vindt echter dat er sprake moet zijn van instemmingsrecht.

De leden komen tot die conclusie dit op grond van artikel 5.h van het reglement van de Universiteitsraad:

Artikel 5 Instemming

Het college van bestuur behoeft de voorafgaande instemming van de raad voor elk door het college van bestuur te nemen besluit met betrekking tot de vaststelling of wijziging van:

[…]

h. richtlijnen met betrekking tot ethische aspecten verbonden aan de werkzaamheden van de universiteit.

De boodschap lijkt duidelijk: gezien artikel 5.h, heeft de U-Raad het recht om het nieuwe beoordelingskader in te stemmen of niet. Toch blijft het CvB bij zijn standpunt en de U-Raad vraagt inmiddels juridisch advies aan. 

Dit geschil is meer dan een procedureel meningsverschil: het roept vragen op die aan de Universiteit Utrecht steeds vaker worden gesteld - niet alleen over wie er mag meebeslissen, maar ook over bij welke soort afwegingen de stem van studenten en medewerkers werkelijk telt.

Van ervaring naar onderzoek
Onze betrokkenheid bij deze vragen begon bij het kritische denken dat wij onder andere op deze universiteit hebben geleerd. In de praktijk vertaalde zich dat in gesprekken die wij de afgelopen jaren voerden met het bestuur van de Faculteit Sociale Wetenschappen over de eisen van de pro-Palestina-beweging. 

Bereidheid tot gesprek was er, maar wij zagen vervolgens weinig structurele verandering. We moesten erop vertrouwen dat onze inbreng ‘bovenaan’, door bestuurders, werd meegenomen, en dan rustig afwachten.

Voor Jura leidde deze ervaring tot een scriptieonderzoek: voor de researchmaster Culturele Antropologie deed zij tussen september 2025 en februari 2026 vijf maanden veldwerk aan de UU. Ze sprak met bestuurders, beleidsmedewerkers en huidige en oud-raadsleden, hield focusgroepen en observeerde commissievergaderingen en evenementen. 

Wat in dit onderzoek naar boven kwam, bevestigde wat wij in die eerdere gesprekken al hadden aangevoeld: dat er een spanning bestaat tussen de formele bevoegdheden van de medezeggenschap en de dagelijkse praktijk van besluitvorming en invloed.

Inspraak zonder substantiële invloed
De U-Raad bestaat uit twaalf gekozen studenten en twaalf medewerkers: op papier is het het belangrijkste medezeggenschapsorgaan van de UU. Uit de gesprekken die Jura voerde voor haar afstudeeronderzoek, werd duidelijk dat raadsleden hun invloed in de praktijk beperkt vinden. 

In meerdere interviews kwam naar voren dat er bij de bespreking van complexe dossiers wel wordt geluisterd naar de U-raad, maar dat zijn inbreng stuit op een bestuur dat al een richting heeft bepaald. Het bestuur acht zichzelf het beste in staat om politiek gevoelige beslissingen te nemen. 

Opvallend is hoe het CvB zelf deze verdeling van macht verdedigt. Toen de U-Raad een beroep deed op zijn  instemmingsrecht, stelde het CvB in een brief dat “een dergelijk besluit zich niet verhoudt tot de verantwoordelijkheden van het medezeggenschaporgaan”. Verder betoogde het bestuur dat bij dit beleid een “adviserende en reflecterende rol van de medezeggenschap” passend is, “zonder het risico dat dergelijke onderwerpen zwaar worden gepolitiseerd”.

Raadsleden ervaren de situatie anders. In een focusgroep beschreef een raadslid deze houding van het CvB als een vorm van betutteling: “Het is een soort ouderlijke figuur die zegt: ik doe alles om dit goed te doen voor jullie. Jullie hebben je dingen om te mee te spelen, dus hou het daarbij. […] Ze kunnen het zich niet eens voorstellen verantwoordelijkheid met anderen te delen.”

Het thema leeft
Het is niet de eerste keer dat studentenprotesten leiden tot een focus op de wijze van interne besluitvorming. In de jaren zeventig dwongen grootschalige protesten een verregaande vorm van medezeggenschap af, die later weer werd teruggedraaid. En de Maagdenhuisbezetting van 2015 op de Universiteit van Amsterdam zette het thema ook op de agenda. 

Op dit moment spelen zowel de pro-Palestinaprotesten als de bezuinigingen op het hoger onderwijs een belangrijke rol in de hernieuwde aandacht voor medezeggenschap. Dat het thema breed leeft aan de UU, blijkt verder uit de column van Annelien de Dijn in DUB over het democratisch tekort aan de universiteit. en de inspanningen van WOinActie om de universiteiten democratischer te maken. Ook tijdens het event ‘Democracy & The University' aankomende week* staat de thematiek centraal.

Niet alleen gesprekspartners
Het conflict over artikel 5.h is op het eerste gezicht een interpretatieverschil. Maar het raakt aan een terugkerende vraag: wie heeft er zeggenschap over de universiteit? 

De U-Raad wordt - in dit inderdaad belangrijke en gewichtige dossier - gereduceerd tot adviseur: het CvB laat haar wél meepraten, maar niet meebeslissen. Het is veelzeggend dat zelfs een groep die zich nauwgezet volgens de geldende procedures tot het bestuur wendt, moeite heeft om gehoord te worden. Tegelijkertijd laat de geschiedenis zien dat protest en collectieve actie deze spanning telkens weer in beeld brengt. 

Wij zijn benieuwd naar het juridisch advies waar de U-Raad om heeft gevraagd. Maar we hopen vooral dat dit moment ogen opent. We roepen studenten en medewerkers op om zich te blijven verenigen, of dit nu is via protest, of door te stemmen voor de U-Raad bij de verkiezingen deze week. 

Wij, studenten en medewerkers, zijn de universiteit, en wij eisen dat het CvB ons niet alleen behandelt als gesprekspartners, maar als medebeslissers. 

*Het evenement ‘Democracy & The University’ wordt georganiseerd door het platform ‘Futures of Democracy’ van het universitaire strategische thema Institutions for Open Societies. De bijeenkomst vindt plaats op dinsdag 2 juni 2026 van 15.15 uur tot 17.00 uur in zaal 0.19 in Janskerkhof 2-3.

Dit is een ingezonden opiniestuk. Het standpunt in dit artikel is niet per definitie ook het standpunt van DUB.