Cambridge is een fantastisch oord om door te studeren na een gedegen Utrechts doctoraal

Body: 
Over anorexia, portieren met bolhoed en HendrikVIII



Cambridge is een fantastisch oord om door te studeren na eengedegen Utrechts doctoraal

Hoogleraar middeleeuwse geschiedenis dr. Mayke deJong - tevens columniste van het U-blad - verblijft dit jaar vooronderzoek aan Trinity College, een onderdeel van de University ofOxford. Vanuit haar 'room with a view' doet de 'visiting fellow'verslag van die universitaire cultuur die er zo anders uitziet alsde onze - én als die van University College Utrecht. Eenmiddenpagina over tafelzilver, vrouwonvriendelijke elites en andererare tradities, hard werken en het tegenovergestelde van'studeerbaarheid'.

The Great Gate

Een gewone ochtend in dit bijzondere jaar in Trinity College.Het heeft gesneeuwd, dus Great Court ziet er nog sprookjesachtigeruit dan anders. Voetstappen op het witte gras verraden de vroegeaanwezigheid van fellows, want behalve de college-kat Titan zijnzij de enigen die op het gras mogen lopen. De invasie van'bedmakers' breekt los, dames in lichtblauwe schorten die sinds deuitvinding van het dekbed niet zoveel meer op te maken hebben. Zelegen prullemanden, maken zo nu en dan iets schoon en hebben hetreuze gezellig met elkaar. De porters (die alles voor je doenbehalve je koffer dragen) lopen gewichtig rond in hun bolhoeden enbrengen Belangrijke Post rond. Zoals het paar nette schoenen dat ikonlangs vanuit Amsterdam liet opsturen. Studenten snellen voorbij,op weg naar supervisies en colleges. Ik zit aan mijn bureau, leesmijn e-mail, en kijk uit het raam naar de torens van Great Gate. Dezon kleurt de bovenkant van de kapel goudgeel. Een nieuwe dagbegint, die zoals gewoonlijk omvliegt. Zoals dit hele jaar.

Het is een soort meisjesdroom. Toen ik dertien was en aan detoekomst dacht, zag ik een kamer met een prachtig uitzicht, metdaarin een bureau waaraan ik zou zitten lezen en schrijven, mijnleven lang, zonder dat iemand me kwam vertellen dat ik iets moest.Die kamer met uitzicht probeer ik altijd weer te bereiken, endaarin ben ik nu wonderwel geslaagd.

The Master's Lodge

Eetgemeenschap

Ik ben hier een 'VFC' (Visiting Fellow Commoner). Die laatstetitel herinnert aan de dagen waarin de Commoners, de rijkestudenten, de plicht hadden om als ze vertrokken enig tafelzilveraan het College te schenken. Het zilver van eeuwen wordt massaal optafel getoverd als er een Feast is, en dat gebeurt bijna iederemaand. April was aanvankelijk feestloos, maar nu de Master eenNobelprijs heeft gekregen, is het wederom raak. Die feesten (lees:uitvoerige diners) vinden plaats in 'Hall'. Eetzaal is niet hetgoeie woord voor een gigantische ruimte met prachtigebalkenconstructies en tal van portretten, inclusief een meer danlevensgroot schilderij van de stichter van het college, koningHendrik VIII. Die kijkt wijdbeens en streng op ons neer als weeten. De fellows doen dat aan de 'high table', dat wil zeggen, tweelange tafels op een verhoging van circa tien centimeter, directonder Hendrik.

The King's Gate

Het merendeel van Hall is gevuld met studenten. Bij de lunchkomt iedereen in z'n ouwe kloffie een snelle self-service haphalen, maar bij het diner om acht uur gaat het formeler toe: nettekleren, toga's, kaarslicht, gebed in het Latijn en het etenopgediend. Dat geldt voor fellows en studenten. Maar wij moeten alsde gong gaat haastig opstaan en naar buiten lopen; zij kunnenlekker hun flesje wijn opdrinken en wat napraten. Fellows kunnenkiezen tussen 'upstairs', voor meer wijn, port, kaas enconversatie, of 'downstairs', waar je samen koffie drinkt, of dekranten leest.

Veel gezeur over eten? Nee, want de identiteit en samenhang vanTrinity (en veel andere colleges) wordt bepaald door maaltijden.Tijdens de lunch is iedereen er, ook de fellows die een gezinhebben en dus niet in het college wonen. In de 'Parlour'(koffiekamer) is het na de lunch een drukte van belang; als je ietswilt regelen, doe je het daar. Momenteel gonst het over deverkiezing van een nieuwe Vice-Master, overmorgen. Maar liefst driekandidaten, totaal ongehoord! Aangezien de Master zelf door deKroon wordt benoemd, heeft iedereen eindelijk de gelegenheid omweer eens lekker politiek te bedrijven.

Reactie

Als ik tegen Britten zeg dat ik in Trinity College zit, krijg ikreacties varierend van 'nou nou, da's niet mis' tot 'wat doe je indie rare tent?'. Trinity geldt als Rijk en Rechts, het college vanPrins Charles en de adel, een bolwerk van reactie. Favoriet grapjevan een Londense collega: "How many Trinity Fellows does it take tochange alightbulb?' 'What do you mean, change'?" Ik moet daar welom giechelen, maar kloppen doet het niet. Inderdaad, Trinity isrijk, maar het gebruikt een aanzienlijk deel van die rijkdom omarmere colleges bij te springen en te investeren in durelaboratoria voor iedereen. Die rijkdom betekent ook dat Trinitygeld kan uittrekken voor nieuwe fellows. In de afgelopen jarenhebben ze er hard aan gewerkt om meer vrouwen aan te stellen. Ookdoen ze verwoede pogingen om meer studenten uit 'state schools' tewerven, in plaats van uit de traditionele 'public schools'. Dieomslag gaat traag, vooral omdat Trinity moet vechten tegen eenhardnekkige reputatie: vrouw-onvriendelijk, elitair, niet voorgewone jongens en meisjes. Als je eenmaal over die drempelheenstapt, ontdek je dat het binnen heel anders is, vooral omdathet zo'n groot college is: meer dan 150 fellows en rond de 1000studenten. Geestverwanten vind je dus altijd wel.

Ben ik chauvinistisch geworden? Ongetwijfeld. Er is een kleingroepje fellows dat probeert om de deur gesloten te houden. In eenlijvige nota protesteren ze tegen de nieuwe aanwas. Het wordtallemaal zo anoniem - teveel onbekende gezichten en vooral teveelmensen die niet ingevoerd zijn in 'de tradities van ons college'(lees: vrouwen, minderheden, buitenlanders, gasten en anderegekken). Ze voeren een achterhoedegevecht. De toon wordt gezet doorde Master, de beroemde econoom Amartya Sen, die een volstrekttegenovergestelde koers vaart. Ik ben overtuigd lid van deSen-fanclub. Over dat proteststuk wordt overmorgen gediscussieerd.Bijna iedereen wil het van tafel hebben, dus dat wordt eenoverweldigende opkomst.

Maar Tony Cox, een working-class Schot, zegt: 'Tja, ze kunnennou wel meer studenten uit state schools willen hebben, of fellowszoals ik, maar als die jongens en meisjes van de openbare school inDundee één blik op Great Court werpen, en die porters metbolhoeden in de peiling krijgen, dan maken ze rechtsomkeert.Richard Haggis, de kapelaan, vertelde dat het hoofd van zijnvoormalige school nooit leerlingen aanraadt om naar Trinity tesolliciteren, want 'daar horen ze niet thuis'.

Gezin

Het duurde eeuwen voordat ik begreep hoe het in elkaar zat. Voorwie denkt dat het University College Utrecht ook maar in de versteverte lijkt op wat hier een college heet: forget it. In Oxfordkrijgen alle 'fellows' (leden van colleges) automatisch eenuniverstaire aanstelling; daar is de universiteit de optelsom vande colleges. Hier ligt dat anders. Veel fellows hebben eenuniversitaire aanstelling, maar er zijn ook onderwijskrachten diealleen door het college worden betaald. Dan zijn er full-timeonderzoekers zonder universitaire aanstelling, of artsen, uitgeversen ander volk dat hun geld elders verdient. Al die lieden kunnenfellow voor het leven worden. Daarnaast is er nog een hele groeptijdelijkefellows, voornamelijk post-docs en gepromoveerdejunior-docenten. En niet te vergeten de 'title E fellows'. Trinityheeft nog de regel dat iedereen die meer dan 20 jaar fellow isgeweest, hier na verlies van echtgenote weer mag intrekken. Dit isdus het leukste bejaardentehuis van de wereld. Het zijn allemaaloude mannen, want vrouwen hebben hun twintigjarig fellowship nogniet gehaald. Als ze zover zijn, wordt dit prachtige voorrecht vastafgeschaft.

The Wren Library

Aan de andere kant van de streep zitten de 'students', en dat iszo ongeveer iedereen tussen het eerste jaar en de promotie. Dieeten dus 10 centimeter lager, en de kloof is gigantisch. Maar wewonen dwars door elkaar heen, dus mijn buren ken ik inmiddels wel.Trinity herbergt veel wis- en natuurkundigen; daarom is tweederdevan de studenten man, zeggen ze. Ik probeer ze uit te leggen dat erook een culturele oorzaak is: de reputatie van Trinity alsmasculien bolwerk. Het is voor ons een vreemd idee dat de scheidingder seksen in de colleges hier pas in de jaren zeventig werdopgeheven. Het gemiddelde van vrouwelijke studenten is nu 43procent in Cambridge, maar dat van de fellows hobbelt daar verachteraan, behalve in de traditionele vrouwencolleges zoals Newnhamen Girton. Vrouwen kwamen hier rond 1870 mondjesmaat studeren, verweg gehouden van de gevaarlijke mannen in locaties buiten hetcentrum. Hun universitaire graad werd pas in 1948 door deuniversiteit erkend (nee, ik verzin het niet). Twee jaar geledenwas er een inhaaloperatie, waarbij alle vrouwen die voor 1948afstudeerden werden uitgenodigd om alsnog hun bul in ontvangst tenemen. Meer dan duizend oude dames kwamen daarvoor opdagen. Grootfeest in Newnham, dat nog steeds alleen uit vrouwen bestaat. Dathad ik graag meegemaakt. Het is ook pas sinds 1882 dat fellowsgetrouwd mogen zijn. Die achtergrond is nog steeds voelbaar. Wieeen gezin heeft woont buiten het college. Op de eerste zaterdag vaniedere maand zijn wederhelften hartelijk welkom. De kleine kinderendie je tegenkomt zijn van de toeristen.

Systeem

Omdat ik niet bij het onderwijs betrokken ben, vraag ik iedereendaarover het hemd van het lijf. Het beeld wat verrijst istegenstrijdig, maar voornamelijk rijzen mij de haren te berge.Globaal gesproken gaat het als volgt. Undergraduates studeren driejaar en studeren full-time. Ernaast werken betekent eruit vliegen.Studenten worden door hun college gehuisvest en gevoederd (kosten:circa 15.000 gulden per jaar). Per trimester van acht weken heefteen student wekelijks supervisie in één van de viervakken die geëxamineerd worden. Datbetekent voor alfa's hetwekelijks schrijven en bespreken van een essay, waarvan de titeldoor de supervisor wordt opgegeven. Aan het eind van ieder jaarzijn er 'finals', examens in de vier onderdelen. De examenstofwordt grotendeels zelfstandig bestudeerd.

Ieder examen bestaat uit het schrijven van een essay over drievragen die je kiest uit een langere lijst. Niemand weet precies hoehet examen eruit zal zien; de docenten die de supervisie verzorgenal evenmin. Ook docenten die hoorcolleges en (zeldzaam!) seminarsgeven hebben geen flauwe notie waar ze op af sturen, tenzij ze'examiner' zijn en het examen dus zelf opstellen. Studeer dusvooral bij een examiner, dat helpt. Al die wekelijkse essays tellenniet mee voor het uiteindelijke cijfer. Sterker nog, de eerste tweefinals tellen uiteindelijk ook niet. Het enige waarom het draaitzijn die laatste vier examens aan het eind van je derde jaar. Alsje slaagt krijg alleen het gemiddelde te horen: een First, een hogeof lage Second, of een (foei!) Third. Wie zakt verliest drie jaarstudie. Herkansingen bestaan niet.

Volgt U mij nog? Een extra complicatie is nog dit eilandenrijkvan colleges, genaamd University of Cambridge. Als je studeert inTrinity, geeft niet wat, heb je drie personen uit het college dieover je waken. De 'director of studies' let op de algehelevoortgang, de supervisor begeleidt je essays in een bepaald vak, ende tutor, uit een andere discipline, is het aanspreekpunt voorpersoonlijke problemen. Maar de mensen van wie je in je faculteitonderwijs krijgt zitten weer in een ander college. Vaak zegt dedirector of supervisor: 'Nou joh, laat dat hoorcollege maar zittenhoor, helemaal niet belangrijk voor je examen'. Wie hier alsnieuwkomer colleges begint te geven wordt dus helemaal knettergek.Waar doe je het eigenlijk voor?

Selectie

Studenten zijn dus totaal examen-gericht; of niet? De berichtenzijn verschillend. Docenten zijn het meest kritisch over hetsysteem. Boude uitspraken aan de lunch. Studenten worden getraindom elegant te bullshitten (de essays) en in korte tijd veel in hunkop te stampen. Wie die kunst beheerst, zeilt door het examen enhoeft niet veel te doen in de rest van het jaar. Maar voor veelstudenten is de prijs hoog, zegt Liesbeth van Houts, eenNederlandse vakgenote die hier al jaren doceert. Ze legt uit hoe deselectie werkt. Het zijn de colleges die de studenten selecteren,niet de universiteit. Cijfers zeggen niet alles, er is ook nogzoiets als persoonlijkheid, motivatie en originaliteit. Enstress-bestendigheid. Volstrekt onmeetbare grootheden, maar deselectie draait erom. Men hecht verder waarde aan openhartigebrieven vanuit de middelbare scholen. Het doel is om studenten teselecteren die succesvol zullen zijn, want als teveel mensen uithetzelfde college zakken, sturen de scholen geen goede kandidatenmeer. Die zak-percentages zijn dan ook heelklein. De groepstudenten met depressies, anorexia en andere problemen is groter.De verwachtingen zijn gigantisch, zowel bij ouders als studenten,en wie geselecteerd wordt voelt een enorme druk om te presteren. Detutoren worden geconfronteerd met de 'boulevard of broken dreams'.Ze zeggen dan iets heel anders (kalm aan!) dan ze zouden doen inhun rol als supervisor (doorwerken!). Vandaar dat je supervisornooit tegelijkertijd je tutor is.

Tot zover mijn collega's. De jongeren die ik spreek zienallemaal wat zonniger. Eva Bohn, een neerlandica uit Utrecht dieeen jaar als 'undergraduate' Oud-Engels studeerde, en nupostgraduate is in de middeleeuwse filosofie, is veel positiever.Hier worden er eindelijk eisen aan me gesteld, zegt ze stralend.Mensen zitten op je nek, je essays mogen niet te laat wordeningeleverd; de studie komt op de eerste plaats, want je mag nieternaast werken, en studeren is een voorrecht. Maar ook zij denktdat afgestudeerden uit Oxbridge goed terecht komen in 'demaatschappij' omdat iedereen weet dat ze met de stress vandeadlines om kunnen gaan en in heel korte tijd heldere stukkenkunnen produceren. Andrew Green, die hier wiskunde studeerde en nupostdoc is, zegt dat hij het prima redde met regelmatig studerenvan acht uur 's ochtends tot twee uur 's middags. De rest van dedag had hij vrij. Heldere stukken schrijven? Ach nee, dat lerenwiskundigen hier helemaal niet. Die doen het in hun broek als zevoor hun finals een essay moeten schrijven, dat deden ze voor hetlaatst toen ze zestien waren. Hij voegt eraan toe: 'Weet je, Mayke,veel studenten doen hier alsof ze niet hard studeren, maar dat isomdat ze bang zijn om af te gaan als ze slecht scoren op deexamens'.

De University Library

Onderzoekers

Dit heeft allemaal niets te maken met studeerbaarheid, nietwaar?En die arme 'undergraduates' genieten maar een klein deel van watCambridge te bieden heeft, want ze doen nooit zelfstandigonderzoek. Het zijn de promovendi, postdocs en anderonderzoekersvolk (zoals ik) die echt plezier hebben van allefaciliteiten. Wij hollen opgewekt naar de University Library, dieeruit ziet als een energiecentrale, en dat ook is. Het mooisteboekenpaleis van de wereld, bijna alles wat je nodig hebt staatvoor het grijpen. Vier grote afdelingen met elk zes verdiepingenhelemaal vól met boeken en tijdschriften. Vanwege diebibliotheek ben ik hier naartoe gegaan. De beta's zitten aan delunch al even tevreden te knorren over hun laboratoria. Dit is geenuniversiteit waar ik mijn achttienjarige spruit naartoe zou sturen,als ik er eentje had. Maar het is wel een fantastisch oord om doorte studerennadat je een gedegen Utrechts doctoraal hebt gehaald.Niet University College, maar gewoon zo'n ouderwetse Nederlandseuniversitaire opleiding met veel onderzoekstraining. Dan schitterje hier vanwege talenkennis, zelfstandigheid en analytischvermogen. Wat je nog moet leren, misschien, is snel schrijven, jestukken op tijd inleveren en harder werken dan je ooit in je levenhebt gedaan. Maar wat niet is, kan komen.

Mayke de Jong