Ruim baan voor maatwerk en selectie

Body: 
Het hoger onderwijs moet beter inspelen op niveauverschillen tussen studenten. Programma's en opleidingen die wat extra's te bieden hebben, mogen selectiever en duurder zijn. Dat adviseert de commissie 'Ruim baan voor talent'.

Selectie aan de poort van het hoger onderwijs is al jaren een heet hangijzer in de politiek: de ene helft van de Tweede Kamer - met name de VVD en de PvdA - wil dat het hoger onderwijs studenten vooraf kan wegen en dat het meer collegegeld mag rekenen voor topopleidingen. De andere helft - waaronder het CDA en de linkse oppositie - vindt nog altijd dat een diploma uit het voortgezet onderwijs in beginsel hoort te volstaan en dat al het onderwijs even duur moet blijven.

Om de patstelling te doorbreken werd in 2004 besloten tot experimenten met selectie en collegegelddifferentiatie. Daar mochten alleen opleidingen aan meedoen die inhoudelijk of didactisch uitstegen boven de middelmaat. Een commissie onder voorzitterschap van oud-minister van Justitie Benk Korthals (VVD) moest deze experimenten evalueren.

De Tweede Kamer voegde op aandringen van het CDA experimenten toe met honoursprogramma's voor studenten die in het eerste jaar werden uitverkozen. Daarmee konden de effecten van selectie voor en na de poort met elkaar worden vergeleken. De Utrechtse opleidingen die meededen waren Bestuurs & Organisatiewetenschap, het Law College en de Utrechtse en Middelburgse colleges.

Drie jaar later concludeert de commissie-Korthals dat het bovenal belangrijk is dat het hoger onderwijs meer maatwerk biedt en dat het kabinet daar ook de financiƫle middelen voor moet geven. De tien miljoen euro die het kabinet nu op de begroting heeft staan voor 'excellentie en differentiatie' zijn te zuinig. Maatwerkopleidingen mogen van de commissie bovendien een hoger collegegeld in rekening brengen.

Dat studenten voor deze maatwerkprogramma's vooraf worden geselecteerd, vindt de commissie niet meer dan logisch. Bij numerus fixus-opleidingen en university colleges die meteen in het eerste jaar beginnen, gebeurt dit ook aan de poort, dus waarom zou dit elders niet mogen gebeuren? Daarbij wordt behalve naar cijferlijsten ook naar de persoonlijke kenmerken en motivatie van kandidaten gekeken.

Maar voor massaopleidingen is het volgens de commissie beter om pas tijdens of na het eerste jaar een selectie te maken. Topstudenten kunnen dan een zwaarder honoursprogramma volgen waarin ze samen met hun docenten het onderste uit de kan halen. De overige studenten zouden in kleinere groepen sterker betrokken moeten raken bij hun studie.

De commissie gaat niet in op de vraag of het ene selectiemiddel beter is dan het andere. Korthals en de zijnen vinden alle instrumenten nuttig waarmee studenten en opleidingen goed worden 'gematcht'. Over de voorspellende waarde van selectie kan nog niet veel worden gezegd, omdat studenten die aan de poort zijn geselecteerd vaak nog aan het studeren zijn.

HOP

De universiteiten zijn tevreden over de aanbevelingen. In een persverklaring van hun koepelorganisatie VSNU kondigen ze aan "stevig in te zetten op het proces van studiekeuze" en "selectie na de poort" via honoursprogramma's. Of selectie voor de poort een veelgebruikt instrument zal worden, betwijfelt de VSNU. De voorspellende waarde ervan is niet bewezen, en loting bij numerus fixus-studies is stukken goedkoper.

De Landelijke Studentenvakbond is helemaal niet gelukkig met het rapport. De bond is fel tegen selectie aan de poort en vindt dat de opleidingen die ermee mochten experimenteren niet duidelijk hebben gemaakt dat ze iets extra's te bieden hadden. Voor experimenten met collegegelddifferentiatie geldt hetzelfde bezwaar, vindt de LSVb, die het daarom onbegrijpelijk noemt dat de commissie beide instrumenten niet heeft ontraden.

De universiteiten zijn tevreden over de aanbevelingen. In een persverklaring van hun koepelorganisatie VSNU kondigen ze aan "stevig in te zetten op het proces van studiekeuze" en "selectie na de poort" via honoursprogramma's. Of selectie voor de poort een veelgebruikt instrument zal worden, betwijfelt de VSNU. De voorspellende waarde ervan is niet bewezen, en loting bij numerus fixus-studies is stukken goedkoper.

De Landelijke Studentenvakbond is helemaal niet gelukkig met het rapport. De bond is fel tegen selectie aan de poort en vindt dat de opleidingen die ermee mochten experimenteren niet duidelijk hebben gemaakt dat ze iets extra's te bieden hadden. Voor experimenten met collegegelddifferentiatie geldt hetzelfde bezwaar, vindt de LSVb, die het daarom onbegrijpelijk noemt dat de commissie beide instrumenten niet heeft ontraden.