foto: 123rf, bewerking DUB

Veel drinken, veel stress: mentale gezondheid studenten “zeer zorgwekkend”

Body: 

Studenten kampten dit voorjaar met stress, slaapproblemen en levensmoeheid. Ook dronken en blowden ze veel. Het demissionaire kabinet wil de mentale problemen “met de grootste urgentie” aanpakken.

Read in English

Zeer zorgwekkend, noemt het kabinet de uitkomsten van de eerste Monitor mentale gezondheid en middelengebruik van studenten in het hoger onderwijs, die gemaakt is door het Trimbos-instituut, het RIVM en de GGD.

Er zijn dit voorjaar ruim 28.000 studenten van zeven hogescholen en acht universiteiten ondervraagd over hun welzijn en middelengebruik. Het onderzoek is uitgevoerd ten tijde van de avondklok en de sluiting van de horeca in de derde coronagolf.

Emotioneel uitgeput
Twee op de drie studenten voelden zich toen emotioneel uitgeput. Een kwart was levensmoe en had weleens de wens om na het inslapen nooit meer wakker te worden. Vier procent had die wens zelfs vaak.

Ruim één op de vier studenten is een overmatige of zware drinker. Overmatig (11 procent) betekent voor mannen meer dan 21 glazen alcohol per week, en voor vrouwen meer dan veertien. ‘Zware’ drinkers (16 procent) nuttigen minstens één keer in de week zes glazen (mannen) of vier glazen (vrouwen).

Cannabis blijkt behoorlijk geaccepteerd onder studenten. Een op de drie heeft dat in de voorgaande twaalf maanden weleens gerookt, en acht procent doet het wekelijks. De onderzoekers keken naar meer middelengebruik en verslavingen, waarbij vooral gamen opvalt: vijf procent doet dat te veel.

Grootschalig onderzoek
Er waren al zorgen over de mentale gezondheid van studenten voordat de coronapandemie uitbrak, vooral vanwege de studiedruk en oplopende studieschulden. Toen is dit onderzoek al aangekondigd. Het is de eerste keer dat de mentale gezondheid van studenten op deze schaal is onderzocht.

Wie hoge studieschulden heeft, blijkt meer middelen te gebruiken. Dat is volgens de onderzoekers aanleiding tot zorg, al kunnen ze niet zeggen hoe oorzaak en gevolg in elkaar zitten.

Van de studenten heeft 62 procent veel stress ervaren in de vier weken voorafgaand aan het invullen van de vragenlijst. Bij ruim de helft kwam dat door de coronacrisis, maar een nóg grotere groep (72 procent) wijt de stress aan de studie. 

De onderzoekers adviseren een aanpak voor middelenpreventie onder studenten, met name gericht op groepen als buitenlandse studenten en studenten met een functiebeperking, die extra kwetsbaar blijken. Ook zouden onderwijsinstellingen meer aandacht moeten schenken aan het mentaal welbevinden van studenten.

Perspectieven arbieds- en woningmarkt
“Uiteraard is het aannemelijk dat de klachten deels gerelateerd zijn aan de coronapandemie en de daarmee samenhangende maatregelen”, schrijven minister Van Engelshoven (Onderwijs) en staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid) in een brief aan de Tweede Kamer.

Maar volgens de bewindslieden roept het rapport wel vragen op over de organisatie en financiering van het onderwijssysteem. “Ook de financiële situatie van studenten en de perspectieven op de arbeids- en woningmarkt kunnen een rol spelen”, stellen ze.

Het kabinet gaat met instellingen in gesprek over een aanpak. Het onderzoek wordt over twee jaar herhaald om te zien hoe studenten er dan voor staan.

Extreem zorgwekkend
De studentenorganisaties, die al jaren aan de bel trekken, zien hun gelijk bevestigd. “Het is schrikbarend om te zien dat zoveel studenten moeite hebben om hun hoofd boven water te houden”, zegt voorzitter Lisanne de Roos van het Interstedelijk Studenten Overleg. “Na vandaag kan niemand meer zeggen dat mentale problemen slechts bij enkele studenten voorkomen.”

Ook de Landelijke Studenten Vakbond reageert geschokt. “Je studententijd zou moeten draaien om persoonlijke ontwikkeling, maar het omgekeerde is het geval: studenten bezwijken onder de prestatiedruk. Dat is extreem zorgwekkend”, zegt voorzitter Ama Boahene.

Ze benadrukt dat er meer moet gebeuren voor het mentale welzijn van studenten. “Oplossingen die nu geboden worden zijn vaak slechts een doekje voor het bloeden, terwijl er preventief beleid nodig is. Structurele oorzaken zoals prestatiedruk, eenzaamheid en het leenstelsel moeten worden aangepakt. Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid van onderwijsinstellingen en de landelijke politiek.”

Extra studentenpsychologen
Universiteitenvereniging VSNU herkent het “zorgwekkende beeld” uit onderzoeken die universiteiten zelf doen naar de mentale gezondheid van studenten. “De coronaperiode is voor veel studenten erg zwaar. Daarom hebben we de afgelopen periode ook zo gehamerd op het belang van fysiek onderwijs.”

De afgelopen tijd hebben de universiteiten extra studentenpsychologen aangenomen en zetten ze in op betere informatievoorziening.

Het hbo doet hetzelfde. “We zien dat 8 procent van de studenten die hulp nodig had die niet heeft gevonden in de instelling”, schrijft de Vereniging Hogescholen. “We willen die groep beter in het vizier krijgen.”

De hogescholen streven naar een goed studieklimaat waar alle studenten zich thuis voelen. “Maar we moeten hier ook als samenleving iets mee. We hebben te maken met een breed maatschappelijk probleem, waarbij veel factoren invloed hebben op de mentale gezondheid van studenten.”

Eerdere bevindingen
De uitkomsten van het onderzoek sluiten aan bij eerdere bevindingen van het CBS. Een op de vier jongvolwassenen was volgens het statistiekbureau ‘psychisch ongezond’ bij een meetmoment begin 2021.

Een eigen enquête van DUB en andere universitaire media gaf afgelopen zomer eveneens aan dat veel studenten problemen ondervinden. De helft van alle studenten meldde dat de coronacrisis op mentaal vlak harde klappen uitdeelde. 

De UU zelf houdt de psychische situatie van haar studenten in coronatijd ook in de gaten, onder meer via enquêtes. Uit de laatste rapportage over blok 4 van het vorige collegejaar blijkt dat gebrek aan contact en interactie met medestudenten en docenten voor veel UU-studenten “nog steeds een groot thema is”. Deze studenten maken zich zorgen over hun sociale contacten, hun cijfers en hun studievoortgang. In open vragen zeggen veel studenten dat “de rek eruit is”.

Volgens de UU is er dan ook alle reden om studenten extra te blijven ondersteunen, sociaal en inhoudelijk. Daarvoor zijn in de afgelopen twee jaar als verschillende maatregelen genomen.

Met de middelen vanuit het Nationaal Programma Onderwijs kan er de komende twee jaar nog een schepje bovenop. Studenten krijgen meer mogelijkheden elkaar te ontmoeten. Ook kunnen ze naar de universiteit stappen voor hulp bij vragen over hun mentale gesteldheid, hun studie of hun verdere loopbaan.

Denk jij aan zelfmoord of maak je je zorgen om iemand anders? Bel 0900-0113 of chat via 113.nl.

Facebook Twitter Whatsapp Mail